انتخاب نام فرزند

باسلام معيارائمه از انتخاب نام چه بوده و منزلت اجتماعي معنا هم نامي با اشخاص بزرگ در ميان معيارهاي ايشان چه جايگاهي داشته است ؟ و آيا معادل فارسي يك نام عربي مذهبي باز هم مذهبي محسوب مي شود؟مثل فرزانه كه معادل عقيله لقب حضرت زينب است . باتشكر

آنچه از متون معتبر اسلامي در اين خصوص وارد شده اين است كه نام نيك در دنيا و آخرت براى انسان وسيله شرافت و سربلندى و بركت است. از سخنان معصومين عليهم‏السلام استفاده مى‏شود كه روز قيامت هر كس را با همان نام خودش صدا مى‏ زنند و اگر نام او از نام‏هاى خوب باشد براى او سودمند خواهد بود. نام نيك داشتن خصوصا همنامي با يكي از اهل بيت عليهم السلام موجب افتخار است ، ايشان از برگزيدگان خدا هستند وما هر چقدرخود را وزندگي خود را وحتي نام خود را شبيه به ايشان بكنيم نشانه محبت ما به خدا واهل بيت عليهم السلام است . از اين رو است كه نامگذاري در روايات ما بسيار جدي و پر اهميت تلقي شده است. در برخي روايات همان طور كه براي واجبات سفارش شده، در مورد نامگذاري صحيح فرزندان نيز توصيه‌هاي فراواني شده است.

قال علىّ عليه السّلام: و حقّ الولد على الوالد ان يحسن اسمه و يحسن ادبه و يعلّمه القرآن؛[1]حق فرزند بر پدر اين است كه نام او را نيكو قرار دهد و او را خوب تربيت كند و به او قرآن را ياد دهد.

در كلام ديگري مى فرمايند: سَمُّوا أَوْلَادَكُمْ قَبْلَ أَنْ يُولَدُوا فَإِنْ لَمْ تَدْرُوا أَ ذَكَرٌ أَوْ أُنْثَى فَسَمُّوهُمْ بِالْأَسْمَاءِ الَّتِي تَكُونُ لِلذَّكَرِ وَ الْأُنْثَى فَإِنَّ أَسْقَاطَكُمْ إِذَا لَقُوكُمْ فِي الْقِيَامَةِ وَ لَمْ تُسَمُّوهُمْ يَقُولُ السِّقْطُ لِأَبِيهِ أَلَّا سَمَّيْتَنِي وَ قَدْ سَمَّى رَسُولُ اللَّهِ ص مُحَسِّناً قَبْلَ أَنْ يُولَدَ وَ قَالَ وَ إِيَّاكُمْ وَ شُرْبَ الْمَاءِ قِيَاماً عَلَى أَرْجُلِكُم‏؛[2] فرزند خويش را پيش از تولد نامگذارى كنيد. هرگاه نمى دانيد پسر است يا دختر ، آنان را به تناسب مرد و زن بودن ، نامگذارى كنيد چرا كه مردم در هنگامه ى قيامت به نام هاى خويش خوانده مى شوند و فرزندى كه سقط شده باشد و نامى براى او تعيين نكرده باشند ، در روز قيامت از پدر مؤاخذه خواهد كرد... .

مادران و پدران مسلمان بايد بدانند كه چه بسا با نهادن نامي زشت و ناپسند، بر فرزندان خويش باعث حقارت و سرشكستگي آنان در تمام ايام زندگي خواهند شد. حضرت امام رضا(عليه السلام) مي‌فرمايند: أوّل ما يبرّ الرجل ولده أن يسمّيه باسم حسن فليحسن أحدكم ولده. «اوّلين نيكي پدر به فرزند خود اين است كه او را به اسم خوبي نامگذاري كند. پس مراقب باشيد اسم خوبي براي فرزند خود برگزينيد.» [3].

اسلام از طرق مختلف تمام سعي خويش را براي ريشه‌كن كردن فرهنگ نامگذاري زشت و يا بي‌محتوا مصروف نموده است. اسلام مي‌خواهد تا اصل نامگذاري نيك را به انسان‌ها بياموزد. شايد هنوز اهميت نامگذاري صحيح فرزندانمان را به‌خوبي در نيافته‌ايم؛ اما با كمي تفحص در روايات، نه تنها تأثيرات معنوي نامگذاري را در مي‌يابيم، بلكه به تأثيرات روحي و رواني آن نيز كه در فرد و خانواده به وجود خواهد آورد، پي خواهيم برد.

اگر قرآن كريم و روايات اسلامي ما به نام‌هاي نيك و نامگذاري صحيح اين همه اهميت داده‌اند، چرا ما در امر نامگذاري سهل‌انگار و بي‌توجه باشيم؟ چرا بايد اسمي سبك و زننده براي فرزندانمان برگزينيم؟ چرا با نهادن نام به ‌ظاهر زيبا، اما بي‌ محتوا براي فرزندانمان، خود را در برابر آنان و آنها را در برابر جامعه شرمنده سازيم؟ آيا شايسته است كه فرزندانمان را به دست خود در جامعه تحقير كنيم؟ مگر اسامي زيباي: « فاطمه، زهرا، مريم، معصومه، حديثه، رقيه، حميده، رحيمه، مرضيه، حنانه، طاهره، مليحه، زهره، سحر، زينب و صدها نام پُر معنا و زيباي ديگر چه ايرادي دارند كه از آنها غفلت مي‌كنيم؟ و يا اسامي پسر همچون: « محمد، علي، مهدي، رضا، مجيد، مطهر، حميد، شريف، صالح، لقمان، روح الله و صابر» چه اشكالي دارند كه برخي اسم‌هاي غربي و سبك را برمي‌گزينند.

امام صادق عليه السلام از رسول خدا صلي الله عليه و آله نقل مي كند: من ولدله أربعة أولاد لم يسمّ أحدهم باسمي فقد جفاني. [4] كسي كه چهار فرزند بياورد و هيچ يك را به اسم من نامگذاري نكند، به من جفا كرده است.

تاثيرنام نيك!

يكي از تأثيرات نام خوب آن است كه انسان سعي مي‌كند آنچنان كه صاحب اصلي نام داراي خصلت‌هاي خوب است، او نيز آنها را اكتساب كند و مي‌كوشد تا حدّ امكان از حيثيت آن نام خوب محافظت كند و از بركات آن بهره‌مند شود. قالَ رَسول الله (صلي الله عليه وآله) : اِنَّ اَوَّلَ مايَنحَلُ اَحَدُكَم وَلَدهُ الاسِمُ الحَسَن؛[5] پيامبر اكرم (صلي الله عليه وآله) فرمودند : اولين بخشش و عنايت شما به فرزندانتان، انتخاب نام نيكو مي باشد. و مي‌فرمايند: «هميشه بركات خداوند بر اهل خانه‌اي كه يك نام از اسامي پيامبران در آن باشد، نازل خواهد گشت.»

جابر در روايتي آورده است:

أراد أبوجعفر عليه السلام الركوب الي بعض شيعته ليعوده، فقال: «يا جابر! الحقني فتبعته»، فلما انتهي الي باب الدار خرج علينا ابن له صغير»، فقال له أبوجعفر عليه السلام : «ما اسمك؟»، فقال: «محمد»، قال: «فبما تكنّي؟»، قال: «بعلي»، فقال أبوجعفر عليه السلام : لقد احتظرت من الشيطان احتظاراً شديداً، ان الشيطان اذا سمع مناديا ينادي يا محمد، يا علي، ذابّ كما يذوب الرصاص حتي اذا سمع مناديا باسم عدوّ من أعدائنا اهتزّ و احتال.(6)

امام باقر عليه السلام مي خواست يكي از شيعيان را عيادت كند، فرمود: «اي جابر! تو با من باش». وقتي كه حضرت به در آن خانه رسيد، كودكي آمد. حضرت از او پرسيد: «نامت چيست؟». او گفت: «محمد». فرمود: «كنيه ات چيست؟». عرض كرد: «علي». حضرت فرمود: دور شدي از شيطان، دورشدني شديد؛ زيرا شيطان وقتي كه مي شنود كسي صدا مي زند: يا محمد، يا علي، او آب مي شود، مثل آب شدن قلع و سرب، تا اينكه مي شنود كسي اسمي از اسماي دشمنان ما را مي گويد. در اين هنگام، شيطان به اهتزاز در مي آيد و به خود مي بالد.

پرهيز ازبعضي نامگذاريها!

بدانيم كه با نهادن اسامي نيك و زيبا بر روي فرزندان خويش ، كرامت انساني آنان را حفظ كرده‌ايم و فروغي روشن را در آسمان ضميرش به وديعت نهاده‌ايم. والدين براي انتخاب نام بايد تمام سعي و تلاش خود را به كار ببرند تا نامي زيبا، مناسب و پُرمحتوا براي فرزند دلبندشان برگزينند و از اسامي زشت و سبك كه ممكن است در زمان طفوليت بسيار زيبا و شيوا جلوه كند، ولي براي سنين جواني يا بزرگسالي سبك و خجالت‌آور باشد، پرهيز نمايند؛ چه اينكه اين گونه از اسامي و القاب، دستاويزي خواهد شد براي تمسخر ديگران. گويند روزي امام صادق(عليه السلام) به عبدالملك بن اعين فرمودند: « چرا نام پسرت را ضريس گذاشتي؟ عبدالملك بي‌ادبي كرد و گفت: چطور پدرت تو را جعفر ناميد؟ امام صادق(عليه السلام) فرمودند: جعفر نام نهري روان در بهشت است؛ اما ضريس نام شيطان است.»

رسول اكرم (ص) نام هايى زيبا و با مسّمى همچون حسن (ع) و حسين (ع) را انتخاب فرمودند و حتى جنين حضرت زهرا ( س ) را پيش از ولادت “ محسن “ ناميدند. از نظر گاه روانى ، نامگذارى پس از تولد عمدتاً مبتنى بر احساسات ، آن هم احساسى متناسب با نوزادى لطيف و ظريف است و به همين دليل ممكن است نامى خوش آوا، اما رقيق و كم محتوا و يا بدون انديشه به فرداى كودك و بزرگسالى او انتخاب شود. تكيه بر زيبايى “ لفظ “ به ويژه در سال هاى اخير رايج شده است. در يكى از مدارس در پرسش از سى مادر، تنها هفت مادر با معنى نام فرزندشان و يا شخصيتى كه نامش را بر فرزند خويش نهاده بودند، آشنايى داشتند. آروين، آتوسا، پوپك، بيوك، پرمون، سالومه، سميرا، شيده، مانا، مونا، از جمله نامهايى بوده و هستند كه پدران و مادران به خوش آهنگى و روانى آنها توجه دارند، نه معنا و احياناً معادل چهره ى تاريخى آنها.

امام صادق عليه السلام از پدر بزرگوارش نقل مي كند: انّ رسول الله صلي الله عليه و آله كان يغير الأسماء القبيحة في الرجال و البلدان.(7) رسول اكرم صلي الله عليه و آله نامهاي قبيح مردم و شهرها را تغيير مي داد.

اگر ما خود را مؤمن واقعي مي‌خوانيم، اگر مي‌گوييم كه مي‌خواهيم صراط مستقيم انبيا و اولياي دين را ادامه دهيم و فرهنگ آنان را ترويج دهيم، بايسته است كه به سيره آنان تمسك بجوييم و در انتخاب نام براي فرزندان خويش، به كلمات معنوي و توصيه‌هاي حكيمانه اولياي خدا گوش جان بسپاريم. در روايت آمده است فردي نزد امام صادق(عليه السلام) رفت و در مورد نامگذاري فرزندش از ايشان مشورت خواست. امام صادق(ع) فرمودند: «اسمي براي فرزندت انتخاب كن كه بندگي خدا را بفهماند.» شخصي دختري داشت به نام عاصيه، يعني گناهكار. رسول خدا صلي الله عليه و آله اسم او را تغيير داد و او را جميله، يعني زيبا ناميد.

بركات نام نيك

در دنيا نيز نام‏هاى خوب، بركاتى دارد. بهترين نام‏ها، نام‏هايى است كه حاكى و مشعر به بندگى خدا باشد؛ در فرهنگ مقدس اسلام دستور اين است كه پيش از تولد فرزند ( دوران تكوين جنين و دميدن روح در كودك ) بهتر است پدر و مادر تصميم بگيرند و براى فرزند، چه دختر و چه پسر ، نامى تعيين نمايند.

حضرت امام خمينى (ره) نيز در ديدار و ملاقات افرادى كه از حضرتش تقاضاى نامگذارى فرزندشان را داشتند، عبدالله و فاطمه و زهرا و … را پيشنهاد مى كردند . ايشان در رساله عمليه مى فرمايند: فقر و بينوايى داخل خانه اى نمى شود كه در آن خانه محمد يا احمد يا على و يا حسين و يا جعفر و طالب و عبدالله و فاطمه باشد.

نامها اگر برگرفته از چهره هايى باشند كه در تاريخ به بزرگ منشى و نيكى از آنان ياد مى شود، كودك بعدها در انطباق با نام خويش هويتى مطلوب و ارزشمند مى يابد.علاوه براينكه ناميدن فرزندان به اسامي رسول اكرم صلي الله عليه و آله و ائمه اطهار عليهم السلام مورد اجر و پاداش خداوند است و باعث عزّت مسلمانهاست.

يكي از راههاي زنده نگاه داشتن نام اولياي دين، اين است كه مسلمانها براي فرزندان خود، نام پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله و ائمه اطهار عليهم السلام را انتخاب كنند و با نامگذاري اسمهاي زيبا و خوب، علاوه بر اداي حقّ فرزندان، محبّت و علاقه خود را نسبت به آنان ابراز نمايند. در روايات آمده است: قيل لأبي عبدالله عليه السلام : «انّا نسمّي بأسمائكم و أسماء آبائكم فينفعنا ذلك؟» فقال: أي والله. در محضر امام صادق عليه السلام عرض شد «ما فرزندان خود را به نام شما و پدرانتان نامگذاري مي كنيم، آيا اين عمل براي ما در پيشگاه الهي اجر و فايده اي دارد؟». حضرت فرمود: بلي، به خدا قسم، فايده دارد.

امام صادق عليه السلام نقل مي كند كه رسول خدا صلي الله عليه و آله مي فرمود: استحسنوا أسمائكم فانّكم تدعون بها يوم القيامة.(8) [فرزندانتان را] نيكو نامگذاري كنيد. به راستي كه شما در روز قيامت با آن نام، خوانده مي شويد.

و در روايتي از امام رضا عليه السلام آمده: لا يدخل الفقر بيتاً فيه اسم محمّد أو احمد أو علي أوالحسن أوالحسين أوالطالب أوجعفر أوعبدالله أوفاطمة من النّساء.(9) فقر و پريشاني در خانه اي كه نامهاي محمد، احمد، علي، حسن، حسين، طالب، جعفر، عبدالله، و از زنان، نام فاطمه در آن باشد، وارد نمي شود.

يادي از حليمه سعديه :

حضرت محمد صلي الله عليه و آله در ايام شيرخوارگي، پستان هيچ يك از زنان شيرده را نمي گرفت. سرانجام، حليمه سعديه كه آمد، طفل، پستان او را مكيد و از آن شير خورد. سرور و خوشحالي، خاندان حليمه سعديه را فرا گرفت. عبدالمطلب، پدربزرگ گرامي حضرت محمد صلي الله عليه و آله به او گفت: «از كدام قبيله اي؟» گفت: «از بني سعد». پرسيد: «اسمت چيست؟» جواب داد: «حليمه». عبدالمطّلب از شنيدن اسم او و نام قبيله اش بسيار مسرور شد و گفت آفرين، آفرين؛ دو خوي پسنديده و دو خصلت شايسته. يكي سعادت و ديگري حلم و بردباري.

سفارشهاي امام رضا(ع) در مورد انتخاب نام فرزند

امام رضا(عليه السلام) دربارة اهميت نامگذاري فرزندان به نامهاي نيكو و تاثير آن در زندگي مي فرمايد: « لايَدْخُلُ الْفَقْرُ بَيْتاً فِيهِ اسْمُ مُحَمَّدٍ أَوْ أَحْمَدَ أَوْ عَلِيٍّ أَوِ الْحَسَنِ أَوِ الْحُسَيْنِ أَوْ جَعْفَرٍ أَوْ طَالِبٍ أَوْ عَبْدِ اللَّهِ أَوْ فَاطِمَةَ مِنَ النِّسَاءِ؛ يعني: در خانه اي كه كسي به نام محمد يا احمد يا علي يا حسن يا حسين يا جعفر يا طالب يا عبدالله و از زنان به نام فاطمه وجود داشته باشد، فقر و تنگدستي راه نخواهد يافت».(10)

آنحضرت همچنين در كلامي راهگشا درباره اهميت نام «محمد» فرموده است: «الْبَيْتُ الَّذِي فِيهِ مُحَمَّدٌ يُصْبِحُ أَهْلُهُ بِخَيْرٍ وَ يُمْسُونَ بِخَيْر؛ يعني:خانه اي كه در آن محمد باشد، اهل آن خانه بامداد و شامگاهشان با خير و بركت، توأم خواهد بود.» (11)

امور به دست خداوند است

موسى بن عمر بن بزيع چنين نقل مي كند: من دو كنيز داشتم كه هر دو باردار بودند. نامه‏اى به امام رضا عليه السلام نوشتم و اين مطلب را به اطّلاع ايشان رساندم و از ايشان درخواست كردم كه دعا كند خداوند متعال، فرزندان آن دو را پسر قرار دهد و آنها را به من ببخشد. امام رضا عليه السلام برايم نوشتند: « به خواست خداى متعال، دعا خواهم كرد». سپس نامه ديگرى به من نوشتند كه متن آن چنين بود: «به نام خداوند بخشاينده مهربان. خداوند با رحمت خويش، ما و تو را در دنيا و آخرت، در نيكوترين عافيت (آسايش)، نگه بدارد! الأُمورُ بِيَدِ اللَّهِ عزّ و جلّ يَمضي فيها مَقاديرَهُ عَلى ما يُحِبُّ ؛ كارها همه به دست خداوند متعال است و او تقديرات خود را آن طور كه دوست دارد در آنها جارى مى‏سازد. به خواست خداوند متعال، يك پسر و يك دختر برايت متولّد خواهد شد. نام پسر را محمّد بگذار و نام دختر را فاطمه. إن شاء اللّه، مبارك باشد!»همان گونه كه امام عليه السلام فرموده بود، يك پسر و يك دختر برايم متولّد شد. (12)

از مجموع اين نكات، به دست مي آيد كه نامگذاري، يكي از حقوق پدر نسبت به فرزند خود است كه به هنگام تولّد يا قبل از تولّد، بايد آن را به نحو احسن رعايت كند و تحت تأثير هيچ عاملي، جز انديشه اسلامي قرار نگيرد.

پي نوشتها:

[1] نهج البلاغه فيض، صفحه 1264.

[2]. علل الشرائع، ج‏2، ص: 465.

[3]. فروع كافي، ج 6 (باب الأسماء و الكني)

[4] فروع كافي، ج 6

[5].كافي ، ج 6. وسائل ج15 ، ص 115.

[6]انوار نعمانيه، ج 3

[7] قرب الأسناد، ص 45

[8] فروع كافي، ج 6 (في الأسماء و الكني)

[9] عدّة الداعي، ابن فهدالحلّي.

[10]بحار الانوار، ج۱۰۱، ص۱۳۱٫

[11] وسائل الشيعه، شيخ حرّ عاملي، ج۱۵، ص۱۲۷٫

[12] عيون أخبار الرّضا عليه السلام ۲/۲۸۱٫

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
لطفا کد تصویری زیر را وارد نمایید (استفاده از این کد برای جلوگیری از ورود اسپم ها می باشد)
1 + 19 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .