تعریف شیطان

لطفا مفهوم شيطان را با تكيه بر يكى از متون دينى بيان كنيد

در متون ديني، شيطان به معني موجود مضرّ و موذي به كار رفته است. ابليس را هم از آن جهت شيطان گفته اند كه موجودي است مضرّ. در قرآن و روايات، به جنّها و انسانهاي مضرّ و بد هم لفظ شيطان اطلاق شده است. ابليس هم فردي از جنّ مي باشد. در برخي روايات، از ميكروبها و برخي حيوانات زيان آور نيز با عنوان شيطان ياد شده است. عرب به نوعي از مار نيز شيطان مي گويد.

كلمه شيطان از نظر لغويين بزرگ :
لسان العرب گفته است:
شَطونٌ: طويل أَعوج. (دراز كج )
شَطَنَ عنه: بَعُدَ. (از آن دور شد)
الشاطِنُ: البعيد عن الحق‏. (دور از حقّ )
الشاطِنُ: الخبيث.
الشيطانُ:حَيَّةٌ له عُرْفٌ. ( ماري است كه داراي مو است ؛ يا داراي يال است)
انّ العرب تسمي بعض الحيّات شيطاناً ، و قيل: هو حية له عُرْفٌ قبيح المَنْظَر. (همانا عرب بعضي از مارها را شيطان مي نامد ، و گفته شده آن ماري است كه مو داشته و قيافه اي زشت دارد.)
الشيطان: كل عات متمرد من الجن و الإِنس و الدواب شيطان‏. ( هر مستكبر گردن كشي ، چه از جنّ باشد و چه از انسان و چه از حيوان ، شيطان است.)
در مفردات راغب اصفهاني آمده است:
« ابو عبيدة گفته است شيطان اسمى است براى هر فرد پليد و بدخوى از جنّ و انس و حيوانات.
لذا در قرآن كريم كلمه شيطان در مورد انسان به كار رفته است.
« وَ كَذلِكَ جَعَلْنا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَياطينَ الْإِنْسِ وَ الْجِن‏». «اين چنين در برابر هر پيامبرى، دشمنى از شياطين انس و جنّ قرار داديم.»( انعام : 112)

« وَ إِذا لَقُوا الَّذينَ آمَنُوا قالُوا آمَنَّا وَ إِذا خَلَوْا إِلى‏ شَياطينِهِمْ قالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّما نَحْنُ مُسْتَهْزِؤُنَ ». «و [منافقان ] هنگامى كه افراد باايمان را ملاقات مى‏كنند، مى‏گويند: ما ايمان آورده‏ايم (ولى) هنگامى كه با شيطانهاى خود خلوت مى‏كنند، مى‏گويند: ما با شمائيم ؛ ما فقط (آنها را) مسخره مى‏كنيم.»( بقرة : 14 )

شيطان به امر مضطرب نيز گفته مي شود. عرب در مثل مي گويد: ما ليلة الفقير الّا شيطان (شب فقير و بينوا چيزى نيست مگر شبى با اضطراب) و هر خوى زشت و ناپسندى هم در انسان خوى شَيْطَانِي ناميده شده پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: «الحسد شيطان و الغضب شيطان»( حسد شيطان است و غضب شيطان است.)

در لغت نامه «التحقيق‏» گفته است:
أنّ الأصل الواحد في هذه المادّة: هو الميل عن الحقّ و الاستقامة و تحقّق العوج و الالتواء. و هذا المعنى يتحقّق في الجنّ و الانس و الحيوان و غيرها، و لكنّ كلمة الشيطان ينصرف إطلاقه الى الجنّ، ثمّ الى الانس بقرينة، ثمّ الى الحيوان. ( اصل واحد در مادّه شطن انحراف از حقّ و راستي و تحقق يافتن كجي است. و اين معني در جنّ و انس و حيوان و غير آنها تحقق پذير است ؛ لكن اگر كلمه شيطان مطلق گفته شود مراد جنّ است ؛ سپس با قرينه انسان مراد است و در رتبه سوم حيوان است.)
حاصل مطلب:
از قول لغويين چنين بر مي آيد كه كلمه شيطان به هر موجود مضرّ و منحرف و پليد گفته مي شود ، و اختصاصي به جنّهاي مضرّ ندارد ؛ لكن جنّهاي مضرّ از مصاديق بارز واژه شيطان هستند ؛ ميكروبهاي بيماري زا نيز از آن جهت كه موجوداتي زيان آورند مي توانند مصداق واژه ي شيطان باشند. لذا كلمه شيطان را در روايات بهداشتي نمي توان به سادگي بر شياطين جن ّ اطلاق نمود ؛ چون كشفيّات علمي قرينه هستند كه مراد از شيطان در اين روايات ميكروبها هستند.
همچنين نمي توان گفت مراد از شياطين در آيات و روايات ، فقط و فقط ميكروبها هستند ؛ چون قرائن قطعي و يقيني از كتاب و سنّت وجود دارد كه گروهي از شياطين ، از جنّها هستند ؛ و جنّها موجوداتي نامرئي ، باشعور ، پر سرعت ، بسيار قدرتمند در حمل اشياء سنگين و داراي تكليف هستند. و هيچكدام اين امور در ميكروبها وجود ندارد.( ر.ك: نمل:39؛ الأنبياء :82؛ بقرة :102؛ انعام :121 ؛ سبأ : 12و13 ؛ سوره جنّ )

بررسي چند روايت بهداشتي:

1. قال رسول الله(ص):« يسأل احدكم عن خبر السّماء و هو يدع اظفاره كأظافير الطير ، يجتمع فيها الجنابة و الخبث و التّفث». برخي از شما از خبر آسمان مي پرسند ، در حالي كه ناخنهاي خود را مانند ناخنهاي پرندگان ، وا مي گذارند كه در آنها جنابت ، آلودگي و چرك جاي مي گيرد.(مسند احمد حنبل ، ج 9 ، ص140 ، حديث 23601)
ـــ در اين روايت ، حكمت امر به گرفتن ناخنها بر حذر بودن از آلودگي و چرك گفته شده است ؛ لذا اين روايت قرينه است كه در روايات ديگر نيز مراد از شيطان ، مي تواند چرك و آلودگي باشد. و اطلاق شيطان به چرك و آلودگي صحيح است ؛ چون چرك و آلودگي براي سلامتي مضرّند ؛ و طبق آنچه قبلاً گفته شد لفظ شيطان را مي توان به هر موجود مضرّي اطلاق نمود.

2. قال رسول الله(ص):« قصّوا أظافيركم و ادفنوا قلاماتكم و نقّموا براجمكم و مظّفوا لثاتكم من الطعام و استاكوا و لا تدخلوا علي ّ فخراً بخراً». ناخنهاي خود را بچينيد و چيده هاي خود را به خاك بسپاريد ، لاي انگشتان خود را تميز كنيد ، لثه هاي خود را از غذا پاك سازيد ، مسواك بزنيد و با دهان بدبو بر من وارد نشويد.(كنزل العمّال ،ج6 ، ص655 ، حديث 17239 )
اين روايت نيز قرينه است كه مراد از شيطان در برخي روايات بهداشتي شيطان جنّي نيست.

3. « عَنْ إِسْحَاقَ قَالَ قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع- اسْتَأْصِلْ شَعْرَكَ تَقِلُّ دَوَابُّهُ وَ دَرَنُهُ وَ وَسَخُهُ- وَ تَغْلُظُ رَقَبَتُكَ وَ يَجْلُو بَصَرَك‏». اسحاق بن عمار گويد:امام صادق (ع) به من فرموند: مويت را از ته بزن تا جانور و شوره و چركش كم شود و گردنت ستبر گردد و چشمت روشن باشد.( بحار الأنوار ؛ ج‏73 ؛ص 85 )
در اين روايت مراد از جانور ( جنبنده ) مي تواند ميكروبها ، قارچها يا موجوداتي مثل شپش و امثال آن باشد كه در گذشته فراوان بوده است.

4. « وَ قَالَ النَّبِيُّ ص لَا يُطَوِّلَنَّ أَحَدُكُمْ شَارِبَهُ- فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَتَّخِذُهُ مَخْبَأً يَسْتَتِرُ بِه‏». مبادا كه كسى از شما سبيل خود را بلند كند زيرا شيطان ‏آن را مخفيگاه خود مى گيرد و درآن پنهان مى شود.( بحار الأنوار ؛ج‏73 ؛ص 112)
شيطان در اين روايت به قرينه روايات قبلي مي تواند ميكروبها يا قارچها باشد.

5. « قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا يُطَوِّلَنَّ أَحَدُكُمْ شَعْرَ إِبْطِهِ- فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَتَّخِذُهُ مَخْبَأً يَسْتَتِرُ بِه‏». مبادا كه كسى از شما موهاي زير بغل خود را بلند بدارد زيرا شيطان ‏آن را مخفيگاه خود مى گيرد و درآن پنهان مى شود.( بحار الأنوار ج‏73 91 )

6. «خلّلوا لحاكم و قصّوا أظفاركم فإنّ الشّيطان يجري ما بين الّلحم و الظّفر». ريشهاى خود را شانه كنيد و ناخنهاى خود را كوتاه سازيد زيرا شيطان ميان گوشت و ناخن روان است.( نهج الفصاحة ص‏460)
شيطان در اين روايت با ميكربها (باكتريها ) سازگارتر است ؛ چرا كه باكتريها به واسطه مژكهاي خود در رطوبت روي پوست روان مي شوند.

7. « عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَوْ أَبِي الْحَسَنِ ع أَنَّهُ سُئِلَ مِنْ إِغْلَاقِ الْأَبْوَابِ- وَ إِكْفَاءِ الْإِنَاءِ وَ إِطْفَاءِ السِّرَاجِ- قَالَ أَغْلِقْ بَابَكَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَفْتَحُ بَاباً- وَ أَطْفِئْ سِرَاجَكَ مِنَ الْفُوَيْسِقَةِ وَ هِيَ الْفَأْرَةُ لَا تَحْرِقْ بَيْتَكَ وَ أَكْفِئْ إِنَاءَكَ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَرْفَعُ إِنَاءً مُكْفَأ ».از امام ششم يا هفتم (ع) در باره بستن در و وارونه نهادن ظرف و خاموش كردن چراغ سؤال شد ؛ امام (ع) فرمودند: در خانه‏ات را بربند كه شيطان در را باز نمي كند و چراغ خود را خاموش كن از شر فويسقه و آن موش است تا خانه‏ات را آتش نزند ، و ظرفت را وارونه بگذار كه شيطان ظرف وارونه را بلند نكند. (بحار الأنوار ج‏73 177 )
در اين روايت شيطان اعمّ است ولي سازگاري آن با برخي حيوانات مضرّ بيشتر است. چون شيطان جنّي براي ورود به جايي احتياج به باز كردن در ندارند. همچنين شياطين انس مي توانند ظروف وارونه را برگردانند و درهاي بسته را باز كنند. امّا مراد ميكروب هم نيست چون بسته يا باز بودن در ربطي به ميكروب ندارد ؛ البته وارونه گذاشتن ظرف مانع از تجمع ميكروبها در آن مي شود. امّا به قرينه ذكر موش ، به نظر مي رسد كه مراد از شيطان حيوانات مضرّي مثل موش و سمور و امثال آن هستند كه مي توانند وارد خانه شده و ظرفها را آلوده كنند.
امّا كيفّيت به آتش كشيده شدن خانه توسط موش به اين صورت است كه موش فتيله هاي آغشته به روغن چراغها را با خود حمل مي كند و باعث آتش سوزي مي شود. سبب علاقه موش به فتيله چراغها اين بوده كه در زمان قديم سوخت چراغها روغن حيواني يا گياهي بوده است.

8. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تُؤْوُوا التُّرَابَ خَلْفَ الْبَابِ فَإِنَّهُ مَأْوَى الشَّيْطَانِ ». رسول خدا (ص) فرموند: خاكروبه را پشت در ننهيد كه جايگاه شيطان است‏.( بحار الأنوار ج‏73 ص 177)
مراد شيطان در اين روايت هم مي تواند شياطين جنّي باشد ،هم انسانهاي پست زباله گرد ، هم حيوانات موذي مثل موش و روباه و گربه و ... هم ميكروبها. سه وجه اخير روشن است ؛ امّا تجمع شياطين جنّي بر گرد زباله ها از آن جهت است كه ــ بنا به روايات معصومين (ع) ـــ غذاي جنّها بوي غذاهاي انسانهاست.

9.«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَا تَذَرُوا مِنْدِيلَ الْغَمَرِ فِي الْبَيْتِ فَإِنَّهُ مَرْبِضٌ لِلشَّيْطَانِ». خاكروبه را شب در خانه وانگذاريد و روز آن را بيرون بريد كه نشيمن شيطانست. (بحار الأنوار ج‏73 ص 176 )

10.« قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص أَجِيفُوا أَبْوَابَكُمْ وَ خَمِّرُوا آنِيَتَكُمْ وَ أَوْكِئُوا أَسْقِيَتَكُمْ- فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَكْشِفُ غِطَاءً وَ لَا يَحُلُّ وِكَاءً- وَ أَطْفِئُوا سُرُجَكُمْ فَإِنَّ الْفُوَيْسِقَةَ تُضْرِمُ الْبَيْتَ عَلَى أَهْلِهِ- وَ احْبِسُوا مَوَاشِيَكُمْ وَ أَهْلِيكُمْ مِنْ حِينِ تَجِبُ الشَّمْسُ- إِلَى أَنْ تَذْهَبَ فَحْمَةُ الْعِشَاء» رسول خدا (ص) كه فرموند: درهاى خانه خود را پيش كنيد (ببنديد) ؛ سر ظرفهاى خود را سرپوش نهيد و بند مشكهاى آب خود را محكم ببنديد كه شيطان روپوش را بر نمي دارد و بند را باز نمي كند، و چراغهاى خود را خاموش كنيد كه موشِ دزد ، خانه را بر سر اهلش به آتش مي كشد، و حيوانات خود و اهل خود را از زمان غروب تا زمان رفتن تاريكي شب ، در بند كنيد( حبس كنيد) (بحار الأنوار ج‏73 ص 174 )
در اين روايت نيز به نظر مي رسد كه مراد از شيطان ، حيوانات موذي هستند ؛ مراد از «اهل خود» نيز احتمالاً بچه هاي كوچك هستند ؛ كه گام نهادن آنها به بيرون از خانه ، در زمان شب خطرناك است.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
لطفا کد تصویری زیر را وارد نمایید (استفاده از این کد برای جلوگیری از ورود اسپم ها می باشد)
7 + 13 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .