روش تربيت ديني فرزند

روش كلي تربيت چيزي جز انس و عادت دادن فرزند به داشتن صفات و رفتار پسنديده و رفع علاقه نسبت به رفتار ناپسند و صفات زشت نيست. در تربيت ديني انس به خداوند از طريق عادت دادن به عبادات و بيان اهميت و نقش عبادت و داشتن صفات نيك و زشتي گناه و صفات رذيله مهمترين عامل تربيت است.
در اين راستا همراه بردن فرزندان به مجالس دعا و ذكر اهل بيت (عليهم السلام) و آموزش قرآن كريم و امور معنوي ديگر در تربيت ديني فرزند تاثير بسزايي خواهد داشت.
روش هاي تربيت ديني:
1- در آموزش: در آموزش ديني شيوه‌ها و فنوني براي تربيت مطرح است كه اهم آنها عبارت‌اند از: بحث كردن در مورد جهان و طبيعت و آفاق و انفس، دادن تذكر در موارد لازم و ضروري (مثلاً زشتي دروغ و ...)، توجه‌دادن به خود و ابعاد وجودي خود، واداشتن به تفكر و تدبر در امور، تعقل و استدلال، استفاده از تجارب شخصي، سياحت و زيارت اماكن و در سايه آن دادن آگاهي، عبرت‌آموزي و...
درس‌هاي ديني نمي‌توانند صرفاً ذهني باشند! چون در آن‌صورت خشك و بي‌حاصل خواهند بود. بايد در مواردي او را به تماشاي زيبايي‌هاي آفرينش و مذهب و تعاليم آن جهت دهيم تا عظمت و قدرت آفريدگار در اعمال و روح او تجلي كند.
به‌هرحال روش آموزش نبايد به صورتي باشد كه فكر و مغز او را تسخير كند و او را به صورت برده‌اي درآورد. به همين نظر نبايد كوشش در القاي مطالب خشك و بي‌حاصل باشد؛ بلكه عرضه و ارائه‌ي عمل و نماياندن چهره واقعي مذهب در حيات خانوادگي و در موضع‌گيري‌هاي عملي مهم است.
پس قدرت درك او را از طريق سؤالات بالا ببريد و قدرت تعميم او را پرسش‌هايي درباره‌ي خلقت خداوند و يادآوري نهمت‌هاي او تقويت كنيد. بدين ترتيب خدا را در ذهن او بزرگ و دوست داشتني كنيد؛ روح مذهب را در اعماق وجودش نفوذ دهيد، و شك‌ها را از درون او بزداييد. آموزش‌ها به صورت سمعي و بصري و حتي لمس و درك باشد تا فرزند را به خود آورد و او را قلباً به مكتب خود معتقد و علاقه‌مند سازد.
2- در پرورش: در پرورش مذهبي، تكيه به مسائل و جنبه‌هايي است كه اهم آنها عبارت‌اند از:
- احياي فطرت:
در سرشت و ذات هر كس جنبه‌هايي وجود دارند كه فرد را به سوي تقوا و عدالت، پاكي و صداقت وامي‌دارند. ميل به پاكي و صفا در فرزندان امري است كه در همه جاي جهان مي‌توان از آن سراغ گرفت. ما در هيچ‌كجاي جهان فردي را نمي‌شناسيم كه در كودكي و خردسالي خواستار خير و پاكي، جوانمردي و صداقت نباشد و يا كمك به مظلوم مورد تحسينش قرار نگيرد. احياي فطرت، خود گامي است به سوي رشد، و در پرورش و سازندگي افراد نقشي فوق‌العاده دارد.
در تربيت، سعي بر اين است كه طفل را به فطرت ارجاع دهيم و داوري را از وجدان او بطلبيم و حظّ و بهره‌ي او را بر اساس آن قرار دهيم كه فطرت و وجدانش تأييد مي‌كند.
در تربيت و سازندگي نسل، سعي بر اين است كه تنها از حق طرفداري شود و به فرزند نيز القاء گردد و عرضه حق دور از هر گونه شائبه‌اي و پيراسته از هرگونه مصلحت‌جويي باشد. اجازه دهيم كه فطرتش سالم و دست‌نخورده باشد و به راستي و درستي و پاكي همچنان مأنوس و دوست دار فضائل باشد.
-تزريق محبت خدا:
ما بايد كاري كنيم كه فرزندانمان خدا را دوست داشته باشند. دراين‌صورت است كه آنها مي‌توانند عامل به احكام خدا شوند. در طريق وصول به اين هدف ضروري است خدا را دوست داشتني، مهربان و بخشنده و صميمي‌تر از پدر و مادر معرفي كنيد. همچنين ضروري است اين تصور در ذهن او مستقر شود كه خدا او را دوست دارد و مي‌خواهد او فردي ارزنده شود و خوشبخت و سعادتمند گردد.
در كنار ذكر الطاف و محبت‌هاي الهي، مي‌توانيد از عتاب و غضب الهي خداوند نيز سخن بگوييد؛ زيرا سن فرزند شما سني است كه بايد مواضع خشنودي و قهر الهي را بداند. حقيقت گناه و ضرر آن را برايش بيان كنيد و در زمان‌هاي مناسب برخي گناهان را برايش شرح دهيد.
-ايجاد عُلقه به اولياي الهي:
فرزندان بايد به اولياي دين، به رسول خدا و ائمه عليهم السلام و ديگر پاسداران مذهب علاقه‌مند باشند تا امر و نهي‌شان و راه و روششان در آنها اثر گذارد و شيوه‌هاي زندگي آنان را سرمشق قرار دهند. در طريق وصول به اين هدف مي‌توان از شيوه‌هاي گوناگوني استفاده كرد كه يك نمونه‌ي آن ذكر داستان زندگي و شرح فداكاري و خدمات آنهاست.
اگر بتوانيم پيشوايان مذهب را به همان گونه‌اي كه بودند بزرگ و عظيم معرفي كنيم و ايثارگري‌هاي آنان را شرح دهيم، دوستدار آنها خواهد شد و جنبه‌ي همانندي وادارش مي‌سازد كه عملاً از راه و روش آنها تبعيت كند.
-ايجاد روحيه تعاون و تشكل:
در پرورش مذهبي سعي بر اين است كه جنبه تولي و تبري را در او تقويت كنيم. آنچنان كه ولايت اولياي حق و دوستداران مذهب را بپذيرد و از دشمنان دين بيزاري جويد. در عين دوست داشتن بشريت و خيرخواهي براي آنان، ضروري است اولويت‌ها در جنبه خيررساني براي او مطرح شود. سلسله مراتب كساني كه در معرض بهره‌مندي از حمايت افراد قرار مي‌گيرند. عبارتست از والدين و خويشان، همسايگان، افرادي كه با ما هم كيش و برادرند و در مناصب گوناگون سرگرم خدمت و تلاشند و آنگاه، ديگر انسانهايي كه اهل كتابند و هم آنها كه شايد حكمت و عقيده درستي ندارند ولي مزاحم كسي هم نيستند.
- ارائه الگو:
نقش الگوها در رنگ‌دادن زندگي فرزندان سرنوشت ساز است. اصولاً تربيت، و به ويژه تربيت ديني بر اساس دستورات عملي و مدل‌هايي خواهد بود كه والدين و مربيان به آنها عرضه مي‌كنند. طفلي كه رفتاري را از والدين خود ببيند از آن تبعيت خواهد كرد، خواه رفتاري سالم باشد وخواه ناسالم.
جنبه تبعيت از الگو درهمه‌ي سنين مهم است. لذا توصيه مي‌كنيم والدين و مربيان مراقب رفتار و سخنان خود باشند.
ما حتي معتقديم كه الگوهاي تربيتي فرزندان در جنبه‌ي اخلاق، و در صبر و اخلاص و امانت و پاكي و بركناري از شبهات بايد خدا گونه باشند؛ صاحب علم و آگاهي باشند و نظريه‌اي را عرضه و ارائه كنند كه مدافع آن هستند.
ما به نصيحت زباني در پرورش ديني چندان معتقد نيستيم، قائليم كه نقش عملي والدين كارسازتر است و رفتار مذهبي فرزند به ميزان علاقه و شايستگي و ميزان درك و فهم والدين و نوع رفتار و موضعگيري آنها در برابر حوادث بستگي دارد.
- عبرت آموزي:
اين هم نكته‌اي مهم و سازنده در تربيت است كه هر واقعه و جرياني را به صورت درسي درآوريم كه كودك از آن استفاده كند. اين كه فردي دروغ گفته و رسوا شده، اين كه فردي ديگر خيانت كرده و آبرويش رفته است و آن سومي كه تنبلي و تن‌پروري كرده و گرفتارشده و آن چهارمي نتيجه بد عمل خود را كشف كرده، و...
- ايجاد عادات مذهبي:
زندگي خود و خانواده خود را مذهبي كنيد. آن چنان كه رفتار و گفتار، رفت و آمدها، معاشرت‌ها ، خور و خواب‌ها و موضعگيري‌ها همه رنگ مذهب داشته باشند. بعنوان مثال، روح خيرخواهي نسبت به همنوع را درخود زنده و متجلي سازيد تا فرزند شما از آن درس بياموزد؛ در برخوردها خوشرو باشيد كه حاصل آن عملاً خوشرويي فرزند شما و دوري از كم‌رويي باشد و درهمه‌ي آنچه كه مورد نظر است به طور مداوم و مستمر عمل كنيد تا اين خوي‌ها در شما و فرزندتان به صورت عادت درآيد.
دوست عزيز؛
به چند نكته توجه كنيد:
1- تربيت امري تدريجي است و نبايد منتظر نتيجه‌ي زودهنگام باشيد.
2- تا وقتي خود شما نتوانيد بر اعصاب خود مسلط باشيد و بطور كلي صبر را در زندگي نصب‌العين خود قرار دهيد، نمي‌توانيد به نتايج مطلوبي درست يابيد.
3- احتمالاً خجالتي بودن فرزندتان، بخاطر شماتت زياد و نديده‌گرفتن استعدادها و خصوصيات نيك او از جانب شما و همسرتان مي‌باشد. لذا سعي كنيد صفات نيك فرزندتان را ببينيد و او را بخاطر داشتن آنها تشويق كنيد و نيز از هر ده رفتار اشتباه او، يكي را، آنهم به بهترين نحو، تذكر دهيد.
سالم و سعادتمند باشيد.

*در مورد تربيت فرزند به منابع زير مراجعه نماييد:
1- راه تربيت، مجيد رشيد پور، انتشارات انجمن اولياء و مربيان
2- آشنايي با تعليم و تربيت اسلامي، مجيد رشيد پور، انتشارات انجمن اولياء و مربيان
3- روانشناسي و تربيت كودكان و نوجوانان، دكتر غلامعلي افروز، انتشارات انجمن اولياء و مربيان
4- تربيت طبيعي در مقابل تربيت عاريه اي، عبدالعظيم كريمي، انتشارات انجمن اولياء و مربيان
5- والدين و مربيان مسؤول، رضا فرهاديان، انتشارات دفتر تبليغات حوزه علميه قم
6- مجموعه كتاب هاي خانواده، انتشارات انجمن اولياء و مربيان
7- اصول و روشهاي تربيت در اسلام، احمدي، سيد احمد، تهران: انتشارات انجمن اولياء و مربيان، 1373
8- اسلام و تعليم و تربيت ،حجتي ، سيد محمد باقر ، تهران : دفتر نشر فرهنگ اسلامي ،1368
9- گفتارهائي پيرامون اثرات پنهان تربيت آسيب زا، كريمي، عبدالعظيم، تهران: انتشارات انجمن اولياء و مربيان، 1373
10- با تربيت مكتبي آشنا شويم، مظلومي، رجبعلي، تهران: انتشارات امير كبير، 1366