رياضت شرعي

منظور از رياضت هاي شرعي چيست؟

عمل به دستورات شريعت اسلام -مانند روزه، نماز، انجام واجبات و ترك محرّمات- از راه‌هاي مهم و اصلي رياضت نفس است. توضيح اين‌كه؛
شريعت مجموع دستور العمل سلوكى برگرفته از قرآن و عترت طاهره (عليهم السّلام) است كه مهار نفس امّاره؛ يعنى تمنّيات و تمايلات نفسانى را «تدريجى» محقق مي‌نمايد و استمرار تبعيت از شريعت حقّه، طهارت و نورانيت عقل و دل را به همراه دارد كه بر اساس آموزه‌هاى اسلامى شريعت‌گرايى اسلامى عامل قرب و فناء و موجب كمال و لقاء ربّ و فناء فى الله و بقاء بالله است(1) كه على (عليه السّلام) فرمود: «الشَّرِيعَةُ رِيَاضَةُ النَّفْسِ».(2) پس تمرين و تمركز نفس در پرتو بايد و نبايدهاى شرعى و احكام و دستور العمل‌هاى قرآنى ممكن و باعث تربيت و تعديل نفس خواهد شد و استمرار و استدامه آن در همه مراحل سلوكى و منازل معنوى مايه خير در خرد و عقلانيت و خراباتى شدن در عشق و معنويت است، كه على (عليه السّلام) فرمود: «مَنِ اسْتَدَامَ رِيَاضَةَ نَفْسِهِ انْتَفَع‏»؛(3) «هر كه دايم دارد رياضت نفس خود را سود يابد».
تقواى الهى كه از ماده وقى، يقى، وقايه آمده و خود نگهدارى و صيانت نفس است تا انسان سالك سلامت فطرت اوليه و نورانيتش را صيانت نمايد و هماره بر مدار معنويت و صراط سلوك قرآنى حركت نمايد تا به كمال امكاني‌اش دست يازد كه حضرت علي (عليه السّلام) فرمود: «هِيَ نَفْسِي أَرُوضُهَا بِالتَّقْوَى‏»؛(4) «اين است نفس من كه آن‌را به پرهيزكارى رياضت مي‌دهم».‏
قيصرى كه از شارحان برجسته فصوص الحكم ابن عربى است مي‌نويسند: «و اين پيشتازان همان انبياء و اولياء (عليهم السّلام) هستند كه خلاصه خاصّه اهل وجود و شهودند. بنابراين، پيروى از راهنمايى ايشان بر هر رهروى واجب و لازم است ... ميزان ظهور انوار الهى و اسرار ربانى به ميزان و مقدار تبعيت سالك از انبياء و اولياء (عليهم السّلام) بستگى دارد». (5)
براى تهذيب نفس و سلوك عرفانى بايد رياضت‌ها و دستورهاى شريعت را به درستى شناخت و كامل به آنها عمل كرد. برخى عرفاى اسلامى به انگيزه‌هاى مختلف از اين رياضت‌هاى شرعى روى تافتند و به رياضت‌هاى سخت رو آوردند. علّامه طباطبايى در اين‌باره مي‌گويد: «بهره هر كس از كمال به ميزان متابعت و پيروى او از شرع است، و چه نيكوست اين سخن برخى اهل كمال كه دست برداشتن از سير و سلوك شرعى و روى آوردن به رياضت‌هاى سخت، به گونه‌اى فرار از سخت‌تر به آسان‌تر است؟! زيرا پيروى و فرمانبردارى از شريعت، كشتن دايمى و تدريجى نفس است و تا نفس موجود است رياضت‌هاى شرعى نيز ادامه دارد. اما رياضت‌هاى سخت كشتن دفعى نفس است، بنابراين، از رياضت‌هاى شرعى آسان‌تر است».‏ (6)
مرحوم حاج اسماعيل دولابى در اين‌باره مي‌گويد: «اهل رياضت از رياضت‌هاى خدا داد كه معجزه است، بسوى رياضت‌هاى خود ساخته كه سحر است فرار مي‌كنند. اگر به راستى در پى رياضت هستيد در عرصه زندگى با اخلاق شايسته و رفتار پسنديده عمل كنيد نه اين‌كه مشكلاتى كه خداوند براى رشد شما آفريده است رها كنيد و در گوشه‌اى سختي‌هاى خود ساخته را بر خود تحميل كنيد. همين احكام ظاهرى در شرع و آنچه خداوند در زندگى براى فرد پيش مي‌آورد، خودش رياضت اين امت است». ‏(7)
بنابراين، رياضت‌هاى هدفمند براى سالك كوى حق تنها از راه تبعيت از شريعت محمدى (صلّى الله عليه و آله) و جعفرى (عليه السّلام) حاصل مي‌گردد. (8)
__________________________________
1. رودگر كوه پر، محمد جواد، سر سلوك (ترجمه و شرح رسالة الولاية)، قم، آيت اشراق، چاپ اول، 1386ش، ص 384.
2. ليثي واسطي، علي، عيون الحكم و المواعظ، محقق: حسني بيرجندي، حسين، قم، دار الحديث، چاپ اول، 1376ش، ص 40.
3 . تميمي آمدي، عبد الواحد بن محمد، غرر الحكم و درر الكلم، محقق و مصحح: رجائي، سيد مهدي،‏ قم، دار الكتاب الإسلامي، چاپ دوم، 1410ق، ص 608.
4. سيد رضي، محمد بن حسين، نهج البلاغة، محقق: صبحي صالح، قم، هجرت، چاپ اول، 1414ق، ص 417.
5 . قيصرى، داود بن محمود، شرح فصوص الحكم، چاپ اول، انتشارات مهر، 1416 ق، مقدمه شرح تائيه ابن فارض، مقصد دوم، فصل اول؛ يثربى، يحيى، عرفان نظرى، قم، بوستان كتاب، چاپ سوم، 1377ش، ص 383.
6. طباطبايى، سيدمحمدحسين، رسالة الولاية، مؤسسه اهل ‏البيت، بنياد بعثت، 1360ش، ص 41.
7. دولابى، حاج اسماعيل، مصباح الهدى، گردآورى: مهدى طيّب، نشر سفينه، چاپ اوّل، بي‌تا، ج 1، ص 192.
8 . ر. ك: گروهى از مؤلفان، پرسش ها و پاسخ هاى‏دانشجويى، قم، دفتر نشر معارف، چاپ دهم، 1389ش، دفتر 9، ص 36 – 39. و كاشفى، محمدرضا، دفتر 11، ص 155 – 162.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
لطفا کد تصویری زیر را وارد نمایید (استفاده از این کد برای جلوگیری از ورود اسپم ها می باشد)
2 + 16 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .