زندگي نامه حضرت آيه الله كشميري

سید عبدالکریم کشمیری
آيت الله سيد مرتضي كشميري
يكي از علماي عامل كه شخصيت و سيره او همواره مورد توجه و اعجاب اهل نظر بوده، آيت الله سيد مرتضي كشميري است. ذكر فضائل و مناقب او ورد زبان بزرگاني از اهل معرفت و نقل محافل اهل سلوك بوده و هست و خواهد بود.سيد مرتضي در سحرگاه جمعه هشتم ربيع الثاني 8621 هجري در شهر لكنهو در بلاد هندوستان ديده به جهان گشود. پدربزرگ مادري او (علي بن صفدر صالح رضوي) (معروف به سيد علي كشميري) (7121-9621) از شاگردان شريف العلماء، صاحب جواهر و شيخ انصاري بوده است. صاحب جواهر در اجازه‌اي كه براي او نوشته او را به صفاي باطن و نيز قدرت علمي بالا ستوده است.
پدر سيد مرتضي، (سيد مهدي شاه) بود. او را به عبادت بسيار و مواظبت بر نوافل و ادعيه و اذكار و سجده‌ها توصيف كرده‌اند. در عين حال از علماي برجسته عصر خود نيز بوده و آثاري در فقه و اصول و... از او بر جاي ماند.

اما مادر او كه دختر سيد علي كشميري (رضوان الله عليه) بود، در كتب درسي متداول و به خصوص در رياضيات مهارت داشته است. فرد ديگري كه از خاندان سيد مرتضي شايسته ذكر است، سيد ابوالحسن دایي اوست كه از نوادر روزگار و از مجتهدين بزرگ بود. او علاوه بر اينكه اشتغال به تحقيق، تدريس علوم مختلف و وظايف ديگر داشت، اهل منبر و خطاب و وعظ و ارشاد نيز بود و نماز جمعه را اقامه مي‌كرد. از او آثار بسياري در فقه، حديث، رجال، كلام، ادبيات و... بر جاي ماند. بسياري از اطلاعات اندكي را كه ما از دوران اقامت سيد مرتضي در هند مي‌دانيم، مرهون دایي او (سيد ابوالحسن رضوي) هستيم.

سيد مرتضي در چنين خانواده‌اي تربيت شد و رشد يافت. او پس از خوشه‌چينى از خرمن عالمان وطن خود، براى كسب علم و معرفت و معنويت بيشتر به عتبات عاليات سفر كرد. هجرت سيد به عراق كه در چهارده يا پانزده سالگى انجام شد به منزله اعراض از هند و جلاى وطن تا آخر عمر بود. وى با تمام وجود به محضر اميرالمؤمنين و ساير امامان مدفون در عراق‏ وارد شد. او در تمام مدتى كه در هند بود با اطرافيان، با زبان هندى سخن مى‏گفت، ولى در عراق، به شدت از اين زبان اجتناب مى‏كرد. خلاصه با پشتكارى عالى به كسب علم و معنويت همت گماشت.

وى در سن 32 يا 42 سالگى براى حضور در درس مرحوم ميرزاى بزرگ شيرازى به شهر سامرا، كه كانون توجه طلاب و علما بود؛ وارد شد. تا آن زمان وى در نجف بود. از بررسى اساتيد وى، مى‏توان فهميد ايامى را نيز در كربلا سپرى كرده است.

سيد مرتضى پس از مدتى اقامت در سامرا و شايد همزمان با رحلت ميرزاى شيرازى (قدس سره) و انتقال دوباره مركزيت علم به نجف اشرف، به اين شهر مقدس بازگشت و به تدريس و پرورش شاگردانى عالم پرداخت.

در عراق با دختر آيت‌الله سيد محمد على حسينى شاه عبدالعظيمى (قدس سره) ازدواج كرد. آيت‌الله شاه عبدالعظيمى از عالمان مجتهد و اهل زهد و عبادت بود كه در صحن حيدرى حرم اميرالمؤمنين‏ (عليه السلام) اقامه نماز جماعت مى‏كرد. از آثار او می‌توان به موعظة السالكين و منتخب الخلاصه اشاره کرد.

♦ غروب

سيّد مرتضى در پنج سال آخر عمر پر بركتش دو بيمارى داشت.1 البته معلوم نيست كه علّت وفات او همين دو بيمارى باشد. به هر حال در نجف اشرف بيمار شد. به كربلا سفر كرد و ايّامى را به معالجه پرداخت تا اينكه بيمارى شدّت يافت. او را به بغداد منتقل كردند، تا درمان را زير نظر پزشكان آنجا پيگيرى كند. درمان‏ها سودى نبخشيد و هنگامى كه سيّد وفاتش را نزديك ديد، از همراهان خواست كه او را با سرعت به كاظمين ببرند.2

تا هنگام وفات، از سخن گفتن باز نايستاد و هيچ اثرى از احتضار و نزديكى مرگ در او مشاهده نشد. شهادتين را گفت و امامان‏ (عليهم السلام) را يكى پس از ديگرى نام برد.3 يك ساعت از شب گذشته 4 در شب دوشنبه(41) 5 شوال 3231 ق 6به عالم ديگر رفت.

بسيار دوست داشت در جوار اميرالمؤمنين‏ (عليه السلام) دفن شود. زمانى در حرم مطهّر، اين خواسته را با حضرتش مطرح كرده بود، ولى امام‏ (عليه السلام) به او فهماند كه جايگاه مقدّر او جوار امام حسين «‏عليه السلام» است. در نهايت، سيّد اصرار بيشتر را بى‏فايده ديد و پس از انجام اعمال، از حرم خارج شد. خروج او با ورود زين‏الموحّدين، سيد احمد كربلايى طهرانى‏ «قدس سره» مصادف شد. سيّد مرتضى قضيه را به سيّد احمد گفت و از او خواست تا او هم از اميرالمؤمنين‏ (عليه السلام) حاجتش را درخواست كند.7

برخى از كسانى كه پيش از وفات نزد او بودند، از او درباره محل دفنش پرسيدند. فرمود: «اينجا محضر دو امام همام و در خدمتشان بودن است» و سپس اين مسئله را به خانواده‏اش واگذار كرد. 8

مقصود از «دو امام همام» چيست؟ در حاشيه آن نسخه از ترجمه كه در اختيار من است، دو نام حسن و حسين نوشته شده كه گويا اشاره‌ايست به حسنين‏ «عليهما السلام» ؛ ولى ظاهراً منظور سيّد، امام موسى كاظم و امام جواد «عليهما السلام» بوده است. او در باطن به جانب آن دو امام همام توجه داشته و نخواسته آخرين لحظات را در مسئله محل ّ دفن خود كه از پيش واقعيّت آن را مى‏دانسته است، تلف كند، كه «أشدّ الغصص فوت الفرص» (شديدترين غصه‏ها به هنگام از دست رفتن فرصت‏ها است. )

به هرحال، خانواده او نجف اشرف را برگزيدند. پيكر پاكش را به كربلا بردند تا از آنجا به نجف منتقل كنند، ولى از سوى دولت عثمانى اجازه صادر نشد.9 به اين ترتيب، جسم مادى و جسد ناسوتى او را در حجره هندى‏ها 10 نزديك باب زينبيّه حرم امام حسين (عليه السلام) و در كنار دايى‏اش آقا سيّد ابوالحسن رضوى كشميرى (قدس سره) به خاك سپردند.11

سيد ما «قدس سره» شيفته آموختن علوم دينى بود. همواره فكر مى‏كرد و زياد كتاب مى‏خواند.12 او در بيشتر علوم متداول و شايد در همه علومى كه در اطراف او شناخته شده بود، كار كرده و صاحب نظر بود. وقتى درباره مسئله مشكلى از هر علم سخنى مى‏گفت، چنين به نظر مى‏رسيد كه گويا در همه عمر، در همين يك علم كار كرده است.

در اين مسير، توفيق الهى همراه سيّد ما بود و زمانى كه به محضر اساتيد مى‏رسيد و به فهم و پشتكار و شوق او پى مى‏بردند، با توجّه تام و مراقبت كامل، به تربيت علمى او همّت مى‏گماردند.

در روزگار او، شيعيان و اهل سنّت سرزمين هندوستان، در زمينه‏هاى علمى با هم رابطه‏اى بسيار نزديك و صميمى داشتند و در مجالس درس هركدام، شاگردانى از گروه ديگر شركت مى‏كردند. سيّد مرتضى در علوم عقليه و ادبيات از اساتيد اهل سنّت استفاده كرده بود.

در اوان تحصيل، هرگاه پاسى از شب مى‏گذشت و پدر به او دستور مى‏داد كه به بستر خواب برود، از خدمت پدر مرخص می‌شد و به حجره خود مى‏رفت. چراغ را روشن مى‏كرد و تا زمانى كه خواب بر او غلبه كند، مشغول مطالعه بود.

در آن دوران بعضى از كتاب‏هايى را كه شايد برخى از بزرگان آن ديار هم نديده بودند، مطالعه كرده و حتّى بر آنها حواشى و تعليقات داشته است. مانند كتاب مغنى اللبيب كه سيّد درباره آن، كتاب محاكمات را نوشت.

عزم راسخ، همت بلند و شوق و نشاط سيّد را در دوران كودكى و نوجوانى، از كثرت و تنوّع آثار او در آن دوران مى‏توان فهميد.

در عتبات عاليات اوقات او به رياضت تحصيل علم مى‏گذشت. به جز واجبات، تعدادى از مستحبّات معين را انجام مى‏داد و باقى وقتش را به كسب علم مى‏گذراند.

گاهى هنگام شام، غذايى نزدش مى‏گذاشتند و او مشغول مطالعه و فكر بود و متوجه نمى‏شد، تا اينكه ناگهان مى‏فهميد صبح دميده است. گاهى نيز كه كنار سفره مشغول مطالعه بود، لقمه‏اى كه برمى‏داشت، مدّتى طول مى‏كشيد تا به دهان برسد.

يكى از دوستان مورد اعتماد سيّد نقل كرد كه او در حجره‏اى از حجره‏هاى فوقانى صحن مطهّر بود. يكى از دوستانش كه وظيفه خريدن نان را بر عهده داشت، براى زيارتِ مخصوصه كربلا مشرف شد. سيّدِ علّامه در اين مدّت نانى نخريد، تا اينكه آن رفيق از زيارت بازگشت و ديد سيّد به همان نانى كه او (قبل از سفر زيارتى) آورده بود، قناعت كرده و به مطالعه مشغول بوده است.

درباره او گفته‏اند: «كان ... شديد الولوع بمطالعة الكتب.» به مطالعه كتاب‌ها بسيار حريص بود.13

آرى! علم، اندكى از خود را آنگاه در اختيارت قرار مى‏دهد كه تو همه وجودت را در اختيارش قرار دهى.14

ما نمى ‏دانيم كه او در چه سال‏هايى در كربلا و نجف بوده، ولى همين قدر مى‏دانيم كه ورود او به سامرا و حضورش در درس ميرزاى شيرازى (قدس سره) حدود سال‏هاى 1921 و 2921 ق بوده است، چرا كه استادش، ميرزاى شيرازى در ماه شعبان 1921 به سامرا مشرّف شد و پس از آنكه شيخ آقابزرگ طهرانى «‏رحمه الله» بعد از ماه رمضان 2921 به سامرا هجرت كرد، ميرزا را ديد كه حلقه درسى دارد و در شبانه روز، دو درس مى‏دهد.15

در آن سال‏ها به سبب حضور ميرزاى شيرازى در سامرا، اين شهر كانون توجّه دانشمندان و اهل علم قرارگرفت و بسيارى از طلّاب و علماى بزرگ به اين شهر هجرت كردند. سيّد ما(رحمه الله) از اوّلين مهاجران به اين شهر بود.16 او در اين هنگام 32 و يا 42 سال داشت و سال‏هايى در اين شهر زندگى كرد.17

در سامرا، دو تن از علما، هم‌‌بحث وى بودند: آيت الله ‌باقر قمى و آيت الله ‌على محمد نجف آبادى.18

به هر حال پس از مدّتى اقامت در سامرا و شايد مقارن رحلت ميرزاى شيرازى(قدس سره) و انتقال دوباره مركزيّت علم به نجف اشرف، به اين شهر بازگشت و آنجا ساكن شد.

سيّد مرتضى كشميرى حلقه‏هاى تدريس داشته است. از چگونگى اين دروس آگاهى چندانى نداريم، ولى با توجّه به آنچه درباره شاگردان او گفته شده، مجلس درس اصول فقه و حديث و رجال داشته و شاگردانى نيز از درس خارج فقه (فقه استدلالى) او استفاده مى‏كردند.

او درس خارج فقهى داشته كه عمومى نبوده و برخى خواص در آن شركت مى‏كرده‏اند.19 نمى‏دانيم كه آيا اين، تنها درس خارج فقه سيّد بوده يا اينكه (چنان‌كه سيره بعضى بزرگان بوده و هست) دو درس داشته؛ يكى براى عموم طلّاب و ديگرى براى خواص. همچنين سيّد مرتضى در روزهاى تعطيل براى بعضى، علوم خفيّه را تدريس مى‏کرد.

به طور كلّى همه اوقات او مستغرق در كار بود. مى‏آموخت، بسيار مطالعه مى‏كرد، تدريس مى‏نمود و در اوقات خاص و نيز در ميان كارهاى روزمره، به رياضات و عبادات خاص مشغول بود. گاهى نيز كتاب مى‏نوشت كه آثارى مانند إعلام الأعلام از آن جمله است كه در بخش مربوط به آثار به آن خواهيم پرداخت.

با توجه به حجم آثارى كه از او نقل شده، آنچه به ذهن مى‏رسد، اين است كه پس از هجرت به عتبات عاليات، كمتر از سابق به نوشتن مى‏پرداخته است. ولى نمى‏توان اين مطلب را مسلّم دانست، چرا كه پس از هجرت، كتمان آثارش را روش خود قرار داد و به اين دليل، اطلاعات زيادى از آثار او در دست نيست. آثار پيش از هجرت او را هم نه خودش، بلكه دايى او، آقا سيّد ابوالحسن‏(رحمه الله) گزارش كرده است.

♦ اساتيد

1. سيد محمد عباس موسوي جزائري

در دوران اقامت سيد مرتضى در هند، علاوه بر وابستگان او، مهم‏ترين استادش سيد محمد عباس موسوى جزائرى (6031 - 4221 ق) بود. زندگينامه تفصيلى وى را نوه‏اش، آيت‌الله سيد طيّب موسوى جزائرى (قدس سره) در مقدمه كتاب كشف الأسرار آورده است.

او از عجايب روزگار و از عالمانى بود كه در زمينه‏هاى مختلف تخصص داشت. آثارش در ادبيات، فقه، اصول، حديث، منطق، حكمت، رجال و تفسير از تبحّر و تخصص او در اين رشته‏ها حكايت دارد. همچنين آثارى در مواعظ، الفاظ، تاريخ، ملل و نحل و غیراینها دارد. بيش از 120 اثر دارد. در علم طب هم ماهر بود و برخى بيمارانى را كه ساير اطبّا و از جمله پزشكان اروپايى مقيم هند، از درمانشان ناتوان بودند، علاج مى‏كرد.

2. آيت‌الله ميرزاي شيرازي بزرگ

در دوران اقامت در سامرا، مهم‏ترين استاد سيد مرتضى، مرحوم آيت‌الله ميرزاى شيرازى بزرگ بود. اين عالم گرانقدر و فقيه و مجاهد عظيم‌الشأن، مرجع يگانه زمان خويش بود و درسش، كانون توجه عالمان و طلاب قرار داشت. فتواى تاريخى وى در تحريم تنباکو براى مبارزه با استعمار انگليس و اثر شگفت آن، مشهور است.

3. مشايخ سيد مرتضى در امر حديث:

يكى از افتخارات علماى دين اين بوده و هست كه در زمره روايت‌كنندگان آثار و اخبار روايات اهل بيت‏(عليهم السلام) قرار گيرند. به همين دليل است كه می‌بینیم در طول تاريخ چه اهتمامى به امر روايات داشته‏اند. يكى از طرق ورود به سلسله راويان احاديث، كسب اجازه از راويان نسل قبلى است و به اين ترتيب در صورتى كه آن راوى، فرد درخواست كننده اجازه را، صاحب صلاحیت «راوى شدن» بداند به او كتباً يا شفاهاً اجازه مى‏دهد كه از طريق او و به واسطه او، روايات اهل بيت‏(عليهم السلام) را روايت كند. سيد مرتضى كشميرى نيز از بسيارى از علما و روات، اجازه نقل حديث داشته است.

تعداد شاگرداني كه از سيد مرتضي كشميري (رحمة الله عليه) استفاده كرده‌اند، بسيار است و در زمره آنان بزرگاني همچون شيخ حسنعلي اصفهاني، سيد احمد موسوي جزائري، سيد محمود مرعشي نجفي، سيد جمال الدين گلپايگاني و افرادي مانند آنان ديده مي‌شود.

♦ آثار و تأليفات

آثار علمى او بسيارند و ما از همه آنها آگاهى نداريم، چرا كه همواره سعى در كتمان و اخفاى فضایل خود داشته است. معلومات ما درباره اين آثار، مرهون گزارش دايى او، سيد ابوالحسن و نيز بعضى فهرست‏نويسان و تذكره‏نويسان است كه در جاى خود به نام آنان اشاره‏اى مى‏كنيم، إن‌‌شاء‌الله .

آثار علمى سيّد(رحمة الله عليه) را مى‏توان به دو دسته تقسيم كرد: اوّل: آثار دوران زندگى در هند؛ دوم: آثار او در عتبات.

آثار دوران هند (قبل از هجرت او به عراق) را علّامه سيّد ابوالحسن رضوى‏(رحمه الله) چنين گزارش مى‏كند:

1. تكمله رسالة الكر للشيخ البهائى(قدس سره)

2. حاشية على شرح هداية القاضى الميبدى

3. حاشية على تقويم المحسنين

4. رسالة فى الأعمال الهندسيّة

5. شرح على تحرير المحقق الطوسى لكتاب اوطوقس فى الكرة المتحركة

6. شرح صفحة الأسطرلاب للشيخ البهائى‏(قدس سره)

7. رسالة فى معرفة البعد بين البلاد

8. تتمّة الرسالة المؤلّفة فى معرفة البعد بين البلاد

9. حواشى حاشيه معرفة للمولوى غلام يحيى

10. حواشى المير زاهد على شرح التهذيب

11. حاشية على شرح الچغمينى

21. العروة الوثقى

31. حاشيه بر شرح بيرجندى بر رساله فارسى خواجه نصيرالدين طوسى‏(رحمة الله‌عليه) در باب اسطرلاب

14. كشف الضمائر

15. شرح عبارة العلّامة(رحمةالله عليه) فى المنتهى فى عمل الدائرة الهنديّة

61. شرح عبارة العلّامة الكرباسى‏قدس سره فى المزاج فى باب القبلة

71. حاشية على رسالة ابن فهد الحلىّ(قدس سره) حول منازل القمر

81. حاشية على أمل الآمل للعاملى(‏رحمه الله)

91. شرح على مبحث الزوال من شرح اللمعة

02. شرح رواية عبدالله بن سنان عن الصادق ‏(عليه‌السلام) فى اختلاف الزوال باختلاف الفصول

12. حاشية خلاصة الحساب

22. حاشية على شرح دراية الحديث للشهيد الثانى(قدس سره)

32. منتخب اتحاف السيوطى فى الأنساب

42. محاكمات بين شارحى مغنى اللبيب؛ الشمنى و الدمامينى

52. حاشية القوانين

26. حاشية رياض المسائل

72. حاشية شرح اللمعة.

بنابر گزارش علامه سيد ابوالحسن رضوى سه كتاب اخير را در اوايل تحصيل فقه و اصول نوشته است.

از آثار دوران بعد از هجرت او به عتبات آگاهى زيادى نداريم و اين، به سبب روش سيّد در كتمان و اخفاى فضائل خود است. با اين وجود دو كتاب را از آثار او در اين دوره مى‏دانند:

إعلام الأعلام و تسليك النفس إلى جناب القدس.

♦ سيره عملي

مشرب سيد مرتضى كشميرى‏ (رحمه الله) و روش او در سلوك راه حضرت حق چيست؟ پاسخ به اين سؤال با مشكلاتى همراه است. اطلاعات ما در اين زمينه بسيار محدود است. از آثار مكتوب او جز عباراتى چند چيزى در دست نداريم و از شاگردان سلوكى او به جز چند مورد آگاه نيستيم. پس به تفصيل نمى‏دانيم كه او در سير و سلوك بيشتر بر چه جنبه‌هائى تاكيد داشته است. با اين وجود با نگاهى به آنچه خود او در عمل به آن ملتزم بوده و يا ديگران را به آن توصيه مى‏کرده است نكاتى را به عنوان ويژگي‌هاى روش او مى‏توانيم دريابيم:

توجه و ارادت به ثقلين، حسن خلق، احترام به سادات، تردد به زيارتگاه‌ها و مكان‌هاي مقدس، توجه در نماز، سجده‌هاي طولاني، زهد و قناعت، سكوت و عزلت، كم‌خوراكي، اذكار، ادعيه و عبادات خاص.20


♦ مقامات و كرامات

كرامات بسياري از آيت‌الله سيد مرتضي كشميري (رحمة الله عليه) نقل شده است. اما به دليل رعايت اختصار در اينجا به ذكر چند نمونه اكتفا مي‌كنيم.

1. از او پرسيدند: «آيا كسى را مى‏شناسيد كه خدمت امام زمان‏(عليه السلام) رسيده باشد؟»

فرمود: آرى، كسى را مى‏شناسم كه از بلادِ كفر آمده و خدمت چهارده معصوم است.

منظور او خودش بوده كه از هندوستان آمده و دائماً خدمت چهارده معصوم‏(عليهم السلام) بوده است.21

2. يكى از دوستداران سيّد گفت:

سيّد در رواق حيدرى مشغول ذكر بود. نزدش رفتم و ناگهان ديدم لباس‏هايش و سجاده‏اى كه بر آن [نشسته] بود و ديوار، همگى در ذكر، متابعت او را مى‏كنند [ذكرِ او را تكرار مى‏كنند]. از اين حالت دچار وحشت شدم. سيّد دستش را بر من گذاشت و من به حالت اوّل و عادى بازگشتم و ذكر را فقط از او مى‏شنيدم.22

3. نيز شيخ حسين همدر مى‏گويد:

يك سال وقتى كه حُجّاج براى زيارت بيت‌الله الحرام مى‏رفتند، خيلى به زيارت پيامبر خدا مشتاق شدم و قصد كردم كه همراه حُجّاج، پياده بروم تا به كسى زحمت ندهم. هيچ كس غير از خداوند عالَم از اين نيّت حقير مطلّع نشد. خدمت جناب سيّد - أعلى الله مقامه - مشرّف شدم كه ايشان براى اين كار استخاره كند تا هيچ ترديدى برايم باقى نمانَد و عزمم را جزم کنم و راهى شوم. در حرم مطهّر حضرت اميرالمؤمنين‏(عليه السلام) خدمت ايشان رسيدم و عرض کردم: «استخاره‏اى با قرآن بفرماييد.» استخاره كردند و اين آيه آمد: « يا أيّها الذين امنوا لاتدخلوا بيوت النبّى إلّا أن يؤذن لكم .»23

تبسّمى كرد و فرمود: «بهتر است در خدمت حضرت أبوالأئمّة [اميرالمؤمنين‏عليه السلام] باشيد. هنوز مأمور نيستيد كه پياده به حج و با اين حالِ ندارى و زحمت و تعب به زيارت پيغمبر خدا [صلى اللَّه عليه و آله ] برويد. إن‌شاء‌الله بعداً با استطاعت به حج و زيارت مشرف مى‏شويد؛« فانّ مع العسر يسراً، إن مع العسر يُسراً.»24 من خيلى متعجّب شدم كه ايشان چگونه اين مطلب را فهميدند؟ واگر فرض كنيم از دلالت آيه [اى كه در جواب استخاره آمد] به اين پاسخ رسيدند، اينكه من پياده مى‏خواهم بروم را از كجا فهميدند؟

4. مرحوم قاضى(رحمة الله عليه) نقل فرمود:

« روزى در محضر آقاى حاج سيّد مرتضى كشميرى (رحمة الله عليه) براى زيارت مرقد مطهّر حضرت اباعبدالله الحسين‏ (عليه السلام) از نجف اشرف به كربلاى معلّى رفتيم و بدواً [ = در ابتدا]در حجره‏اى كه در مدرسه بازار بين‏الحرمين بود وارد شديم. اين حجره منتهى اليه پله‏هايى بود كه بايد طى شود. مرحوم حاج سيّد مرتضى از جلو و من از عقب سر ايشان حركت كردم. چون پله‏ها به پايان رسيد و نظر بر در حجره نموديم، ديديم كه مقفّل [= قفل شده ] است. مرحوم كشميرى نظرى به من نموده و گفتند: مى‏گويند هر كس نام مادر حضرت موسى را بر قفل بسته بخواند باز مى‏شود. مادر من از مادر حضرت موسى كمتر نيست و دست به قفل بردند و گفتند: يا فاطمة! و قفل باز را در مقابل ما گذاردند و ما وارد حجره شديم.»25

نويسنده: سيدمهدي موسوي زاده
پي‌نوشت‌ها

ـــــــــــــــــــــ

.1 مكارم الآثار، ج 6، ص 1916.

2. ترجمه، ص 18، همچنين آقا سيد محمد رضى - دامت بركاته - فرمود: «پزشكى در بغداد ايشان را مسموم كرد و وقتى سيّد مطلب را فهميد و دانست كه كار از كار گذشته است، دستور داد كه او را به كاظمين ببرند.»

3. همان.

4. همان.

5. مكارم الآثار، ج 6، ص 1916.

6. آقا سيّد محمد رضى رضوى - دامت بركاته - وفات سيّد را در پنجاه و سه سالگى دانسته‏اند و بنابراين، از آنجا كه سال ولادت او، 1268ق مورد اتفاق است، از نظر ايشان، سال وفات بايد 1321ق باشد.

7. به نقل از آقا سيّد محمد رضى.

8. ترجمه، ص 18.

9. همان.

10. مكارم الآثار، ج‌6، ص‌6191؛ حجره سومِ سمت راست باب زينبيّة ؛ أعيان الشيعة، ج 5، ص 121.

11. ترجمه، ص 18

12. ترجمه، ص6.

13. ترجمه، ص 6.

14. محاضرات الأدباء، ج 1، ص 50؛ قال الخليل: «العلم لايعطيك بعضه حتّى تعطيه كلّك.»

.15 هديّة الرازى، ص 110.

16. همان، ص 157

.17 همان، ص 128

.18 همان، ص 157.

.19 شجره مباركه،ص164 (به نقل از اجازات المشايخ).

.20 با توجه به اينكه مواردي كه در اينجا ذكر مي‌شوند در كتابي كه در شرح احوالات جناب سيد مرتضي كشميري در دست انتشار است شرح داده شده‌، در اينجا به ذكر فهرستي از آنان اكتفا كرده و خوانندگان محترم را به كتاب مذكور ارجاع مي‌دهيم

.21 به نقل يكى از شاگردان آقا سيد عبدالكريم ‏(قدس سره)

.22 به نقل از آقاى سيد محمد رضى رضوى

.23 سوره احزاب، آيه 53.

.24 سوره انشراح آيه 6 - 5.

25. آيت الحق، ص 105 ؛ به نقل از مخطوطات علّامه سيّد محمد حسين حسينى طهرانى (‏رحمه‌الله) .
منبع: مجله خلق،شماره 1

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
لطفا کد تصویری زیر را وارد نمایید (استفاده از این کد برای جلوگیری از ورود اسپم ها می باشد)
3 + 8 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .