تامل محتوایی در آثار کوئیلو

تامل محتوایی در آثار کوئیلو حمزه شریفی دوست
وظیفه یک خواننده فهیم و بینا؛ تفکیک بین شکل و محتواست. محتوا ، همان «پیام و درون مایه» یک نوشته است و قالب؛ همان ظرفی است که پیام و مضامین را در خود جای داده است. دقت در کتب کوئیلو هم از حیث شکل و هم از نظر محتوا لازم است. اگر از شکل و قالب بکار گرفته شده در آثار کوئیلو ـ که بدون تردید جذاب و مخاطب پسند نوشتن، جزء خصیصه های شکلی نوشته های کوئیلو است ـ بگذریم ؛ بدون شک دسته ای از مضامین معنوی و پیام های ماورائی در نوشته های کوئیلو گنجانده شده است. مراد این نیست که مضامین معنوی کتاب های کوئیلو، همه متعالی و تعالی بخش و فطری و وجدانی عرضه شده اند؛ چرا که پذیرش خدای خطاکار و منفعل و تقدس سحر و جادو و ارتباط دادن آیین های جنسی با معنویت و نیکبختی، همه از آیین کابالا (قبالا) ـ که همان کیش رمز آلود و عرفانی یهود است ـ برآمده وکمترین بهره ای از تعالی و حقیقت در آن یافت نمی شود.
نکته این است که تبیین های وی و تفسیر هایش از هستی یا به خوش بینی غیر واقعی و افراطی منجر می شود و یا به یاس و نومیدی و خطا وار دیدن نظام های حاکم بر هستی. به عبارت دقیق تر، وی ضمن این که شیرازه خلقت را آمیخته با بی عدالتی و شرارت و تلخکامی ها می بیند، تلاش می کند در لوای پیشنهاد مفاهیمی نو، خوش بینی از دست رفته را احیاء کند و مخاطبین خود را به تحمل همین نظام فراخواند و به پویایی زندگی آن ها کمک کند. نگاه های وی و مفاهیمی که عرضه می کند می تواند در فرار از سردرگمی و بی هدفی موثر باشد و زندگی های متلاطم را اندکی به سمت تحمل سختی ها سوق دهد.
مطلب بالا از شخصیت های آثار کوئیلو هم نمایان است. قهرمانان و شخصيت¬هاي اصلي داستان¬هاي کوئيلو، افراد بحران ديده و سرگردان¬اند که براي خروج از بحران، گلوگاه هاي زيادي را پشت سر مي¬گذارند و در نهايت به «دل سپردن به اميال درون و راضي بودن به خواهش¬هاي نفساني» سرگرم مي¬شوند و عمر خود را بدون آن که به عاقبت آن بينديشند و غايت هستي را مورد کنکاش قرار دهند به همين روال مي¬گذرانند و «گذران زندگي به دور از استرس» را به عنوان مطلوب ذاتي برمی گزینند.
نقش ورونيکا در «ورونيکا تصميم مي¬گيرد بميرد»، پريم در کتاب «شيطان و دوشيزه پريم»، آتنا در کتاب «ساحره پرتوبلو»، ماريا در «يازده دقيقه» و حتي ايلياي پيامبر در کتاب کوه پنجم ـ که به گفته کوئيلو درصدد القاي مقاومت يک پيامبر در برابر خداي خود است ـ و نقش خود کوئيلو در کتاب «والکيري ها» در همگي اين نقش¬ها شخصيت اصلي داستان در فضاي بلاتکليفي ظهور مي¬کند و در فضاي ترديد و شک اوج مي¬گيرد، در نهايت با «تغيير نگاه» به آن چه در اطراف مي¬گذرد پايان مي¬پذيرد. بماند که کتابهاي «راهنماي خون آشامي» و «بايگاني دوزخ» ـ که به اذعان کوئيلو اجازه چاپ داده نشد و هرگز چاپ نخواهد شد ـ در افقي تيره¬تر همين فضا را به تصوير مي¬کشند.( مصاحبه در ايران ـ تهران، سايت انتشارات کاروان )
سهم بحران هایی که شخص کوئیلو از سر گذرانده و سوابق اعتیاد و روان پریشی وی را نباید در فهم آثارش نادیده گرفت. آثار کوئیلو همه از تجربیات شخصی وی برآمده و با نگاه به همین تجربیات معنا می شوند. خود وی به صراحت اذعان کرده که تجربیات شخصی وی بر آثارش سایه انداخته و نقش مهمی را در ایده های معنوی وی داشته است.
با تاسف فراوان بايد گفت آثار کوئيلو نه «معنويتي نوين» و «برنامه¬اي متعالي» که طرحي براي «زدودن ياس» و نوميدي از انسان دلزده و دلمرده معاصر است. فرمول¬هايي که کوئيلو پيشنهاد مي¬دهد و نسخه¬اي که عرضه نموده است براي بيرون کشيدن انسان¬ها از فشارهاي رواني و شکننده تمدن غربي است نه راهي براي تعالي و تکامل معنوي.
وي در آثار خود درصدد القاي خوش بيني است و بس. معنويت وي توصيه¬اي است به پذيرش وضع موجود و اميدواري به آينده. به عبارت دقيق¬تر ايده¬هاي معنوي کوئيلو از يک طرف نشان از افول معنويت در غرب دارد، از طرف ديگر طرحي است براي خروج غرب از بحران معنويت؛ که بلکه بتواند صداي شکندگي استخوان¬هاي نظام تمدني غرب را چند روزي به عقب بيندازد.
وي هرچند جبر تاريخ را پررنگ نمايش مي¬دهد؛ اما با ارائه مفهوم «افسانه شخصي» آن را موجه جلوه مي¬دهد و بحران¬ها و سختي¬هاي ناشي از آن را قابل تحمل نشان مي¬دهد. در یک کلام مي¬توان پيام معنويت ادعايي کوئيلو را چنين خلاصه نمود:
«بشر بحران ديده امروزی، نبايد به بحران¬هاي پيش رو بینديشد. او باید اميدوارانه عمر خود را در تعقيب روياهايش سپري کند و نگران جهان ابد نباشد و مطمئن باشد که خواست خدا و رضايت خدا هم در همين است! ».

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
لطفا کد تصویری زیر را وارد نمایید (استفاده از این کد برای جلوگیری از ورود اسپم ها می باشد)
2 + 0 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .