درمان ريا و کسب اخلاص(2)

در انجام کارهاي نيک به خصوص در حضور ديگران مي خواهم اصلا ريا نداشته باشم اما فکر ريا هميشه مرا آزرده مي سازد، راهنماييم کنيد؟

پاسخ
ظاهرا پرسش شما مربوط به ترس از ريا است که لازم است براي رفع مشکل خود در اين باره به مطالب ذيل توجه نماييد :
هدف نهايي از انجام عبادت قرب الهي است. اگر كسي با اين هدف نماز بخواند ريا نيست، اگر چه در حضور ديگران باشد. ريا يعني نشان دادن عمل و عبادت به ديگران به منظور تقرب به مردم و كسب منزلت نزد ايشان به گونه اي كه بخواهد از اين طريق به مال و مقام خويش بيافزايد. در صورتي كه شما چنين قصدي نداريد، مطمئن باشيد كه عملتان خالي از ريا است و انشاالله با قصد قربت انجام مي شود و نگران نباشيد.
در مورد نمازها و اعمال واجب در حضور ديگران كمتر تصور ريا مي رود، ولي در مورد امور مستحبي بايد كمي مراقبت بيشتري صورت بگيرد تا خداي ناكرده انگيزه غير الهي در ذهن انسان خطور نكند.
دانشجوي گرامي؛ احساس ما از سوال شما اين است كه شما واقعا گرفتار ريا نيستيد و اين حالت ناشي از وجود نوعي وسواس است كه اگر به آن توجه نكنيد به تدريج رفع مي شود. در هر صورت در ادامه خوب است با تعريف ريا و اخلاص به صورت دقيق آشنا شويد و به راهكار درماني احساس ريا هم اشاره خواهد شد.
ريا گرفته شده از رؤيت است و تعريف آن عبارت است از: طلب منزلت و مقام در قلب‏هاى مردم به وسيله عبادات و طاعات خداوند متعال. اين گونه ريا كه در مقابل اخلاص در نيت مطرح مي شود، به لحاظ شرعي شرك در عبادت و حرام است و سبب باطل شدن عبادت نيز مى‏شود . شخص رياكار نزد مردم چنين نشان مى‏دهد كه مخلص و مطيع واقعى خداوند است در صورتى كه در حقيقت چنين نيست.
در مورد تحقق ريا بايد توجه داشت:
اولا تحقق ريا مشروط به قصد ريا است .
ثانيا وابسته به داشتن غرضى از اغراض دنيوى نظير كسب محبوبيت نزد مردم و از اين طريق كسب ثروت و رياست بر ايشان مى‏باشد.
ثالثا مربوط به حوزه عبادت و پرستش است.
رابعا در عبادت هاي مستحب امكان تحقق دارد و در واجبات ريا نيست.
بنابراين هر نشان دادني ريا نيست ، گاهي حساسيت نسبت به اين موضوع براي برخي از جوانان به صورت وسواس در مي آيد و آنها خيال مي كنند كه آدم هاي بسيار ريا كاري هستند و از اين موضوع بسيار هم ناراحت مي شوند، اين گروه بايد بدانند كه تصور ريا خصوصا براي جوانان، بسيار نادر است ، چرا بايد يك جوان ريا كند؟ شايد اين موضوع بيشتر نسبت به بزرگسالان مصداق داشته باشد تا جوانان و دانشجويان.
در صورتي كه احساس مي كنيد اين حالت نوعي وسواس است، بايد توجه كنيد كه وسواس بيماري خطرناكي است و بايد به شدت مواظب باشيد تا بحراني نشود. راه درمان وسواس آن است كه به ان كاملا بي توجه باشيد و به هيچ وجه وضعيت و موقعيت خودتان را هنگام وسوسه و اينكه احساس مي كنيد الان داريد ريا مي كنيد، تغيير ندهيد و به همان صورت عبادت نماييد و به خدا پناه ببريد. راهكار اصلي درمان وسواس عدم پاسخ گويي به آن است.
بسياري از مواقع انسان كار اخلاقي خوبي انجام مي دهد كه اطلاع از آن باعث تشويق ديگران براي انجام كار نيك مي شود، بدون اينكه شخص بخواهد قصد قربتش را نسبت به خداي تعالي خدشه دار نمايد، اگر انسان در باطن براي خداي متعال كار مي كند، اشكالي ندارد كه در ظاهر ديگران مطلع شوند . كسي كه حقيقتا در مسير الهي و قرب به خداوند حركت مي كند، رفتار آشكار او حتي ممكن است نوعي امر به معروف حساب شود و در افراد ديگر انگيزه كار نيك را فراهم مي آورد.
گاهي انسان در جامعه كه حضور مي يابد، سعي مي نمايد همواره آبروي خويش را حفظ كند و مواردي را رعايت مي كند كه ممكن است در زندگي خصوصي خود رعايت نكند . عاقلانه نيست كه آدمي هر كاري كه در محدوده خصوصي زندگي خويش انجام مي دهد يا احيانا برخورد نامناسبي كه در خانه دارد ، در جامعه نيز آن را بنماياند و اين كار را به عنوان بي ريا و صاف بودن توجيه نمايد .
از نظر اخلاقي در صورتي كه انسان شخصيت اجتماعي خود را نيك و سالم بنمايد و سعي كند رفتار خويش را در مرعي و منظر ديگران كنترل نمايد، نه تنها خلاف اخلاق و دين نيست و در اصطلاح ريا به حساب نمي آيد ، بلكه اصولا وظيفه چنين اقتضايي را دارد .
تعريف اخلاص: اخلاص ضد ريا است و آن عبارت است از خالص ساختن و قصد از غيرخدا و پرداختن نيت از ماسوى‏اللّه‏، (معراج‏السعاده، ملا احمد نراقى، بحث اخلاص).
امام صادق(ع) مى‏فرمايند: «لابد للعبد من خالص النيه فى كل حركه و سكون اذ لو لم يكن بهذا المعنى يكون غافلاً والغافلون قد وصفهم‏الله تعالى بقوله: ان هم الا كالانعام بل هم اضلّ و قال: اولئك هم الغافلون...؛ براى بنده (خدا) در هر حركت و سكونى از خالص ساختن نيت (براى خدا) چاره و گريزى نيست زيرا اگر چنين نباشد غافل است و غافلان را خداوند تعالى اينگونه توصيف فرموده: اينان مانند چهارپايان بلكه گمراه‏تر هستند و نيز فرموده: اينان همان كسانى هستند كه غافلند»، (ميزان‏الحكمه، محمد محمدى رى‏شهرى، ج 3، روايت 4748).
درمان ريا و كسب اخلاص:
مبارزه با اين پديده و در حقيقت كسب اخلاص در نيت و عمل، از دشوارترين گردنه هاي راه ايمان است.كوتاهترين راه عقلى براى رسيدن به اخلاص و ريشه‏كن كردن «ريا» تقويت توحيد در دل خود مى‏باشد. منظور از توحيد در اين مقام، توحيد افعالى مى‏باشد يعنى، انسان باور كند كه فاعل و مؤثرى در عالم جز خداوند نيست لا مؤثر فى الوجود الا اللَّه. اگر براى ما روشن شود كه هيچ‏كس به غير از خدا منشأ اثرى نيست و بفهميم كه رزق، عطا، منع، غنا، فقر، مرض، سلامتى، ذلت، عزت، زندگى، مردن و. همه در دست خداوند است و هر آنچه در جهان هست مقهور امر حاكم بى‏شريك مى‏باشد، ديگر دل به ديگران نمى‏بنديم و خودنمايى در مقابل ديگران برايمان لذتى نخواهد داشت. زيرا ريشه «ريا» يا طمع در مال و منافع ديگر انسان‏ها است، و يا محبت و دوست داشتن مدح و ستايش انسان‏ها، و يا خوش نداشتن و كراهت از مذمت و ملامت مردم است.
اگر رياكار اين سه مشكل را حل نمايد، ديگر دليلى براى خودنمايى در مقابل انسان‏ها وجود نخواهد داشت.
انسان عاقل رغبت به كارى كه براى او نفعى ندارد پيدا نمى‏كند و به امرى كه به حال وى ضرر رساند بى‏ميل مى‏باشد. ريا همان ضرر و نبود نفع است زيرا دل بستن به تعريف يا دل‏گير شدن از نكوهش مردم نفعى به حال انسان ندارد بلكه ريا موجب بطلان عبادت و مضرّ مى‏باشد. علاوه اين كه نظر مردم به اندك چيزى متغير مى‏شود.
رضا و خشنودى آدميان زودگذر و ناپايدار است و شخص رياكار مضطرب، دل‏نگران، متزلزل و مشوش است. در مقابل، اخلاص و چشم نداشتن به مخلوقات، اطمينان و آرامش دل را افزون مى‏كند.
براى رسيدن به اخلاص و درك توحيد افعالى، راه‏هاى زير توصيه مى‏شود:
الف) مطالعه و تفكر راجع به يگانگى مطلق خداوند.
ب) توجه به عجز و ناتوانى مخلوقات.
ج) تلقين اين مطلب كه مؤثرى در جهان غير از خداوند نيست.
د) تفويض و توكل به خداوند در كارها و تمرين در جهت تقويت آن.
ه) توجه به بي اعتباري و آفات امور دنيوي از قبيل مال و جاه و بيرون نمودن محبت دنيا و متعلقات آن از دل.
و) مبارزه با حبّ نفس (زيرا ما خود را دوست داريم و هميشه مى‏خواهيم خواسته‏هايمان برآورده شود و مورد تكريم و ستايش ديگران واقع شويم).
ز) توجه به اينكه ريا عمل و عبادت انسان را بي اثر مي نمايد و بلكه اثر سوء پديد مي آورد و صفت زشت نفاق را در دل مى‏پرورد.
علماى علم اخلاق در اين زمينه‏ها توصيه‏هايى نموده‏اند:
1 - تقويت مبانى توحيدى در ابعاد مختلف و درك اين حقيقت كه مؤثر اصلى تنها خداست و مبدء و مرجع اوست و همه فقير درگاه اويند و او غنى بالذات است. يا أَيُّهَا اَلنَّاسُ أَنْتُمُ اَلْفُقَراءُ إِلَى اَللَّهِ وَ اَللَّهُ هُوَ اَلْغَنِيُ‏
2- قطع طمع از مردم و توجه به فقر و نيازمندى همه آنان به درگاه خداوند.
3- پناه بردن به خداوند از شر شيطان و نفس اماره.
4- اخفاى عمل در حد ممكن به خصوص در مستحبات. لازم به ذكر است واجبات بهتر است به صورت علنى انجام گردد، زيرا اين كار خود موجب تزويج عمل خير است.
5- تلاوت قرآن و توجه به معانى آن به خصوص آيات توحيدى.
6- توجه دائمى به الگوهاى اخلاص و سعى در تشابه آنها. اين كار با مطالعه زندگى اولياى الهى ميسر است.
تذكر:گاهى عملى خالصانه انجام مى‏گيرد، ولى بعد از اتمام عمل، صاحب عمل كارى مى‏كند و يا سخنى مى‏گويد كه به ديگران بفهماند فلان عمل را انجام داده‏ام، اين نوع ريا اگرچه شرعا مبطل عمل عبادى نيست، ولي به لحاظ اخلاقي ريا محسوب مي شود و عمل انسان را از شرايط تاثير گذاري مثبت مي اندازد.
براى آگاهى بيشتر ر. ك:
1- آسمان معرفت‏حسن زاده آملى
2- نشان از بى‏نشان‏هامقدادى
3- فضيلت‏هاى فراموش شده‏تربتى
4- مجموعه ديدار با ابرار
5- اربعين حديث (حديث 2) امام خمينى (ره
6- نقطه‏هاى آغاز در اخلاق عملى آقاى كنى، ص 427 و 426
7- «عجب و ريا» سيد احمد فهرى.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
لطفا کد تصویری زیر را وارد نمایید (استفاده از این کد برای جلوگیری از ورود اسپم ها می باشد)
7 + 4 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .