شاه نعمت الله ولي

در مورد شاه نعمت الله ولي و اشعار او توضيحاتي بدهيد؟

سيد نور الدين نعمت الله بن عبدالله بن محمد معروف به شاه نعمت الله ولي موسس فرقه نعمت اللهيه از سادات حسيني بوده نسبش با نوزده واسطه به پيامبر عظيم الشان (ص) مي رسيد. و از جانب مادر به كرد هاي شبانكاره منسوب بود .پدرش مير عبدالله از علما ودانشمندان شهر حلب به شمار ميرفت .سيد نعمت الله ولي در دوشنبه چهاردهم ربيع الاول سال 731 هجري قمري در شهر حلب يا بنا به نقل برخي از تذکره نويسان در شهر کوهبنان کرمان، متولد شد.
پدر وي در اوان كودكي شاه ولي از شهر حلب به ناحيه كچ مكران مهاجرت ميكند وسيد نعمت الله كودكي و جواني خود را در ايران ميگذارند .وي در دوران جواني به فراگيري علوم متداول زمان چون علم کلام و بلاغت و فقه پرداخت
سپس سالها به رياضت وتصفيه و تزكيه باطن مشغول گرديد و به سير آفاق و انفس پرداخت در سن 24 سالگي در مكه معظمه از دست شيخ عبدالله يافعي خرقه پوشيد و از جمله مريدان او گرديد .شاه نعمت الله پس از آن دست به مسافرتهاي گوناگوني ميزند از طريق مصر به شام وآذربايجان به ماوراءالنهر ميرود و پس از مدتي اقامت در سمرقند عاقبت در كرمان رحل اقامت مي افكند و در ماهان خانقاه و باغ و حمام مي سازد و پنج سال باقيمانده عمر خود را در ماهان مي گذراند.
شهرت سيد ، ايران و هند را فرا گرفته بود و از مردم عادي تا بزرگان تصوف و شاهان و امرا از معتقدان و مريدان وي بودند . طريقه ي نعمة اللهي منسوب به اوست و هنوز هم در ايران اين دسته از صوفيان فرقه مهمي محسوب ميشوند
از مطالعه ديوان شاه نعمت الله ولي مي‌توان گفت که حافظ به اشعار شاه نظر داشته و غزل مطلع فوق شاه نعمت الله را اينگونه جواب مي‌دهد:
آنانکه خاک را به‌نظر کيميا کنند - آيا بود که گوشه چشمي بما کنند
تأکيد بر حضور در اجتماع :
از جمله توصيه‌ها و سفارشات شاه نعمت‌الله ولي به مريدان خود اين بود که براي تصفيه دل و تزکيه نفس بايد در خدمت خلق باشيد و در خدمت به مردم کوتاهي نکنيد و در اجتماع حاضر باشيد و البته بيان مي‌دارد که دل به دنيا و ماديات آن نبنديد و خود را براي سفر آخرت آماده کنيد:
ذکر حق اي يار من بسيار کن گر تواني کار کن در کارکن
عبدالرزاق کرماني در بيان اعتقاد شاه نعمت‌الله به کشاورزي مي‌نويسد: «آن حضرت ميل تمام به اقسام زراعت داشتند» و خود هر از گاهي به کار زراعت مي‌پرداختند. بر خلاف بسياري از سران مذهبي دنياگريز در فرقه‌هاي ديگر، شاه ولي برحضور در اجتماع مشغول شدن به کار و دوري از تنبلي تأکيد داشت. البته اين صرفاً يک دستور اخلاقي نبود بلکه اين خود بخشي بود از برنامه‌هاي او براي پرورش معنوي مريدان خود.
وي سر انجام در روز پنج شنبه بيست و دوم رجب سال 834 ه ق، در سن 104 سالگي دار فاني را وداع گفت .اورا در همان باغ خود در ماهان به خاك مي سپارند.
بعدها به دستور سلطان احمد شاه دكني، پادشاه دكن بنايي با شكوه وبقعه ايي بر آرامگاه او بنا ميكنند .
2- افكار و آثار شاه نعمت الله ولي
قرن هشتم ونهم سيطره افكار وآراء محي الدين ابن عربي در تصوف و عرفان است .تقريبا تمامي فرقه هاي مختلف تصوف نظير نقشبنديه، نور بخشيه و مولويه مروج آراء ابن عربي هستند .شاه نعمت الله نيز از اين قائده مستثني نيست و از جمله شارحان مهم نظريه هاي ابن عربي بشمار ميرود .شاه ولي به محي الدين ابن عربي به ديده تكريم و احترام مينگريست وكتاب فصوص الحكم او را از حفظ بود و حتي يكي از مفصلترين رساله هاي خود را به شرح ابيات فصوص الحكم اختصاص داده است.
به طور كلي ميتوان گفت آثار شاه نعمت الله ولي اعم از منظوم و منثور آيينه تمام نماي آراء ابن عربي نظير وحدت وجود و انسان كامل و مسئله قطب و ولايت و علم اسرار حروف و نقطه است.آثار شاه نعمت الله به دو دسته منظوم و منثور تقسيم ميشوند :
آثار منظوم
مهمترين اثر منظوم شاه ولي ديوان اشعار اوست كه شامل قصايد غزليات قطعات مثنوي ها و رباعيات است كه بالغ بر دوازده هزار بيت ميباشد.بعضي از اشعار و ابيات اين ديوان منسوب به اوست . همه انها از نوع اشعار عرفاني و حاوي اشارات و توضيحات درباره عقايد و افكار متصوفه مي باشد .
آثار منثور
وي يكي از فعالترين عارفان از نظر نوشتن رسالات تعليمي است.تعداد رسالات منثور او را تا پانصداثر گفته اند. تا كنون انتساب 114 رساله به او مسلم شده است . نثر اين رساله ها اغلب مشكل و پيچيده است و اكثرا از ويژگيهاي نثر قرن هشتم و نهم برخوردار است .
در مورد اشعار شاه نعمت الله توجه به چند نکته ضروري است:
اول آنکه اشعار هر شخص مبين احساسات و لطافت هاي روحي وي مي باشد و نمي توان همه ابعاد شخصيتي يک فرد را نظير آراي سياسي يا اجتماعي او را از اشعار او به طور قطع دريافت نمود؛ به خصوص در اشعار عرفاني که در اوج وجد هاي عرفاني و به صورت شطحيات و در حالتي غير اختياري بعضا بيان ميشود.
دوم آنکه براي نقد و بررسي اشعار عرفاني که در آن از آموزه هاي عرفاني سخن به ميان آمده است بايد به زبان آن قوم آشنا بود و بعد به اظهار نظر پرداخت؛ مانند فلسفه يا کلام و تفسير. آموزه هايي نظير ولايت و وحدت وجود که در عرفان مطرح است اگر بدون آگاهي از مباني عرفاني مطرح شود از آن مي توان حتي کفر و ازتداد شخص را هم نتيجه گرفت، و بسياري از ايراداتي که به اشعار عرفاني وارد است به دليل عدم شناخت زبان عرفان مي باشد.
سوم آنکه در نقد اشعار بايد به مسائل ادبي و شعري نيز مهارت داشت و اقسام کنايه، مجاز، استعاره و ...را براي يک نقد منصفانه آشنايي داشت.
چهارم ، آنچه در اشعار شاه نعمت الله ولي بسيار مورد توجه قرار گرفته است پيشگويي ايشان از مسائل بعد از وفاتش مي باشد نظير اين شعر که :
قدرت کردگار مي بينم /حالت روزگار مي بينم
از نجوم اين سخن نمي گويم/ بلکه که از کردگار مي بينم
روز شنبه زشهر ذوالقعده/ تن او بر مزار مي بين
شه چو بيرون روز زجايگاهش/ شه ديگر به کار مي بينم
چو فريدون به تخت بنشيند/ پسرانش قطار مي بينم
علماي زمان او دائم/ همه را تار و مار مي بينم
هست فصل حجاب در عهدش /فصل را بي تبار مي بينم
چون دو ده سال پادشاهي کرد/شهيش را کنار مي بينم
پسرش چون به تخت بنشيند/ بوالعجب روزگار مي بينم
غارت و قتل مردم ايران /دست خارج به کار مي بينم
اعتصاب و حساب در عهدش/ سخت بي اختيار مي بينم
ظلمت ظلم ظالمان ديار /بي حد و بي شمار مي بينم
ظلم پنهان و خيانت و تزوير/ بر اعاظم شعار مي بينم
جنگ و اشوب و فتنه بسيار /نام او زشت و خوار مي بينم
کم زچل چون که پادشاهي کرد/سلطه اش تار و مار مي بينم
سيدي را زنسل ال رسول/نام او برقرار مي بينم
نائب مهدي اشکار شده /قامتش استوار مي بينم
پيشواي تمام دانائي /رهبري با وقار مي بينم
رهنما و امام هفت اقليم /حالت روزگار مي بينم
عدل و دادي که مي شود پيدا/ دولتش پايدار مي بينم
هر کجا رو نهد به فضل اله/ دشمنش خاکسار مي بينم
بعد از اين شاهي از ميان برود/ عالمي چون نگار مي بينم
غم مخور زآنکه من در اين تشويش/ خرّمي وصل يار مي بينم
بعد از او خود امام خواهد امد /که جهان را مدار مي بينم
دولت مهدي اشکار شود/ بلکه من اشکار مي بينم
باميش و شير با اهو /در چرا هم کنار هم مي بينم
بسياري از محققين صوفيه اين اشعار را دليل بر کرامت و سخنان معجزه گونه ي ايشان مي دانند. اما سخنان زيادي نيز از سوي مخالفين اين نظريه وارد شده است از جمله اينکه اين اشعار منسب به ايشان بوده و مشخص نيست که بطور قطع از خود شاه نعمت الله باشد. ديگر اينکه بسياري از اين پيشگويي ها در احاديث موجود است و برخي از اشعار به طور دو پهلو بوده و مي تواند بر اتفاقات زيادي منطبق باشد. پس نمي توان به طور قطع آن را از کرامات دانست و مطلب مهمتر آنکه در عرفان اسلامي چنين مسائلي دليل بر بزرگي و تکامل به حساب نمي آيد و بلکه در بسياري از موارد در شمار حجاب هاي مانع راه مي باشد. علاوه بر اينکه اشخاص غير مسلمان مانند نوستر آداموس هم چنين پيش بيني هايي دارند.
پنجم، مطلبي است که در مورد مذهب شاه نعمت الله، با استناد به اشعار وي مي گويند. نظر غالب محققين، به گواه اشعار فراواني که خود سروده و نيز همراهي با استاد خويش شيخ عبدالله يافعي، وي را از اهل سنت مي دانند، که به پاره اي از اين دلايل اشاره مي شود :
- به تصريح خود شاه ولي، سلسله مشايخ وي و خرقة او به شيخ احمد غزالي و حسن بصري مي رسد که تمامي مورخان و صاحبان تراجم آنان را سنّي مي دانند
- شيخ عبدالله يافعي که او را استاد اقباد حنفي و شافعي شمرده اند در ميان اهل سنت از تکريم فراواني برخوردار است و امکان ندارد که مريدي صادق و عاشق مثل شاه ولي با استاد خويش هم مرام نباشد با اينکه با القاب و عناوين بزرگي او را ستوده است
- اشعاري که بر تسنن خود تصريح کرده است: مثلاً او در دوستاري خلفاء را شدين چنين گفته است :
چهار يار رسولند دوستان خدا
به دوستي يکي دوست دارشان هرچار
ره سنّي گزين که مذهب ماست
ورنه گم گشته اي و در خللي
هم چنين در رساله مراتب الالهيه مي گويد: «از نبي بر چهار رکن نبوت که ابوبکر و عمر و عثمان و اميرالمؤمنين علي است، ابوبکر صورت قلب است و عمر صورت عقل و عثمان صورت روح و علي صورت نفس و از ايشان بر چهار امام که ايشان چهار رکنند از ارکان الهي و آن، مالک است و احمد و (ابو) حنيفه و شافعي»
او در باب حقانيت مذهب تسنن و برتري آن بر ساير مذاهب مي گويد: «نزد ارباب بصائر مقرر است که اقرب طرق و انور سبل، طريق اهل سنت و جماعت است ...
امام حق بعد از رسول(ص) ... اميرالمؤمنين ابابکر است .
البته گفتني است شاه نعمت الله همچنان به حضرت اميرالمؤمنين علي(ع) و اولاد آن حضرت هم ابراز ارادت نموده و از آنان به نيکي ياد نموده امّا چونان شيعيان به امامت آن بزگواران اعتقادي نداشته است ولي از خوارج که بر حضرت علي شوريدند نيز بيزاري جسته است. چنانچه مي گويد :
و دمبدم دم از ولاي مرتضي بايد زدن
دلت دل در دامن آل عبا بايد زدن
ظاهراً در زمان حيات شاه نعمت الله نيز مذهب او مورد ترديد و پرسش معاصرانش قرار مي گرفته است. چنانچه با لحن تندي در جواب اين سؤالات چنين گفته است :
پرسند زمن چه کيش داري
اي بي خبران چه کيش دارم
از شافعي و ابوحنيفه
آئينه خويش بيش دارم
در علم نبوت و ولايت
از جمله کمال بيش دارم
از سوي ديگر شاه نعمت الله ولي در تعريف از خويش و ادعاي کمالات بزرگي که ديگران فاقد آن هستند، خودداري نکرده گفته است:
نعمت الله رسيد تا جايي
که به جز جان اوليا نرسد
ما خاک راه را به نظر کيميا کنيم
صد درد دل به گوشه چشمي دوا کنيم
در مجمع انبياء حريفيم
سر حلقه جمله اولياييم

جز طريق نعمت الله در جهان راهي نرو
ور روي راه دگر مي دان که سرگردان شوي
نعمت الله را مشو منکر
ور شوي کافري و در خللي
ذكر اين نكته خالي از لطف نيست كه خواجه حافظ شيرازي كه از معاصرين شاه نعمت الله بوده است و در جواب وي چنين گفته است:
آنان که خاک را به نظر کيميا کنند
آيا شود که گوشه چشمي به ما کنند!؟
دردم نهفته به زطبيبان مدعي
باشد که زخرانه غيبم دوا کنند.
برخي نيز وي را در شما ر شيعيان دانسته و مدح خلفا را در ا شعار وي حمل بر تقيه کرده ا ند گرچه يکي از افتخارات تصوف که خود ذکر کرده اند اينست که اتصال به امامان و پيروي از ايشان را حتي در زمان اختناق عباسيان کتمان نمي کردند و اين با چنين ادعايي سازگاري ندارد. ، ولي به طور قطع پس از او فرزندانش به مذهب تشيع روي آورند.
نتيجه آنکه شاه نعمت الله ولي، موسس يکي از سلال معروف تصوف بوده است که از سلاسل شيعي به شمار مي روند و در ايران فعا ليت دارند. واشعار وي گر چه داراي نقد هايي است اما از ميراث ادبي به شمار رفته و نمي توان خوبي هاي آن را در نظر نگرفت اما در مطالعه آن بايد به نقص هاي اين اشعار نيز توجه داشت.

Tags:

دیدگاه ها

نوع رابطه حافظ و تأثیر و تضمین از شعر شاه نعمت‌ الله دیگر به شایعه‌ای پذیرفته شده بدل گشته که معمولا بدون دقت و بررسی دقیق تاریخی و نفد و تحلیل تخصصی پذیرفته میشود. با کمی دقت در اختلاف تواریخ زندگی این دو و احتمال نوع رابطه و تفاوت‌های سبکی و مرامی و... آنها میتوان دریافت که نه تنها حافظ مرید و یا تحت تأثیر شاه نعمت‌ الله نبوده بلکه احتمال وجود دیدار و رابطه مستقیم میان ایشان نیز بسیار دور از ذهن میباشد و با توجه به جایگاه ویژه ادبی شعر حافظ تأثیر و تعریض شاه نعمت‌ الله از حافظ منطقی‌تر و پذیرفتنی‌تر است.

عالی بود .
یا حق

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
لطفا کد تصویری زیر را وارد نمایید (استفاده از این کد برای جلوگیری از ورود اسپم ها می باشد)
8 + 2 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .