تفاوت عرفان نظري و عملي

در مورد عرفان عملي و تفاوت آن با عرفان نظري توضيحاتي بدهيد.

«عرفان» در لغت به معناى شناخت و شناسايى است و در اصطلاح روش و طريقه نظري و عملي ويژه‏اى براي تقرب به خداوند است.
نتيجه عرفان چه عرفان نظري باشد، چه عرفان عملي، وصول به توحيد و کسب مقام ولايت و خلافت خداوند در زمين است .
عرفان اسلامي براى دستيابى و شناسايى حقايق هستى و پيوند ارتباط انسان با حقيقت، بر شهود، اشراق و وصول و اتحاد با حقيقت تکيه مى‏کند و نيل به اين مرتبت را نه از طريق استدلال و برهان و فکر؛ بلکه از راه تهذيب نفس و قطع علايق از دنيا و امور دنيوى و توجّه تام به امور روحانى و معنوى - و در رأس همه مبدأ و حقيقت هستى - مى‏داند. به بيان ديگر، تکيه‏گاه عرفان، «علم حضورى» است؛ از اين رو از دانش شهودى، مدد مى‏جويد و بر آن اعتماد و به آن استناد مى‏کند. اگر گاهى پس از اثبات شهودى و احراز حضورى، مطلب از برهان عقلى يا دليل نقلىِ معتبر سخن به ميان مى‏آورد فقط براى تأييد و تقويت و ايجاد انس است و براى اثبات اصل مطلب نيست.دانشنامه امام على«عليه السلام»، ج‏4، صص 18 - 21.
عرفان در اصطلاح به ادراک خاصي اطلاق مي‌شود که از راه متمرکز کردن توجه به باطن نفس (نه از راه تجربه حسي و تحليلي عقلي) به دست مي‌آيد و در جريان اين سير و سلوک معمولاً مکاشفاتي حاصل مي‌شود که شبيه به «رؤيا» است و گاهي عيناً از وقايع گذشته يا حال يا آينده حکايت مي‌کند و گاهي نيازمند به تعبير است، مطالبي که عرفا به عنوان تفسير و مکاشفات و يافته‌هاي وجداني خويش بيان مي‌کند «عرفان علمي» ناميده مي‌شود.
عرفان واقعي تنها از راه بندگي خدا و اطاعت از دستورات او حاصل مي‌شود.
امام خميني(ره) در تعريف عارف گفته است: چون عرفان به علمي گفته مي‌شود که به مراتب احديت و واحديت و تجليات به گونه‌اي که ذوق مقتضي آن است، پرداخته و از اين که عالم و سلسله هستي جمال جميل مطلق است، بحث مي‌کند، هر کسي که اين علم را بداند عارف گفته مي‌شود. و بهترين کلامي که از هر کلامي ديگر جامع‌تر و زيباتر است، سخن وحي است که در وصف عارفان الهي گفته است: «رجالٌ لا تلهيهم تجاره و لا بيعٌ عن ذکر الله»يعني پاک مرداني که هيچ کسب و تجارت آنان را از ياد خدا غافل نگرداند. اين گونه افراد عارفان راستين‌اند.
عرفان به دو بخش نظري و عملي تقسيم مي‌شود، در عرفان نظري همانند فلسفه از هستي شناسي بحث مي‌شود، که مي توان به صورت مقدماتي به کتاب‌هاي فلسفي مانند بدايه الحکمه، نهايه الحکمه، اسفار رجوع کرد و سپس کتاب‌هاي درسي عرفان نظري مانند: (تمهيد القواعد، فصوص الحکم، مصباح الانس، و فتوحات مکيه) را در حوزه‌هاي علميه و يا در دانشگاه نزد اساتيد رشته عرفاني فراگرفت.
امّا در عرفان عملي که آن را علم سير و سلوک مي‌نامند، از اين بحث مي‌شود که سالک راه خدا براي رسيدن به قله منيع انسانيت يعني توحيد از کجا بايد آغاز کند و چه منازل را بايد به ترتيب طي کند تا به مقصد نهائي برسد. عرفان عملي که مسير بسيار شيرين ولي صعب العبور است، مراتب و مراحل متعددي دارد.
همچنين مي توان گفت: موضوع عرفان به طور كلي توحيد هستي و ولايت انسان كامل است. عرفان نظري طريق وصول نظري و معرفتي انسان به توحيد و شناخت ولايت است، و عرفان عملي روش عملي وصول به اين دو مقام مي باشد. در مثال مي توان گفت: شما گاهي از عسل تعريف مي كنيد و مي خواهيد به صورت علمي به خصوصيات عسل برسيد و گاهي با خوردن و چشيدن عسل آن را مي شناسيد. عرفان نظري مانند تعريف عسل است و عرفان عملي مانند چشيدن و خوردن عسل مي باشد.

در اين جا مناسب و مفيد است به طور خلاصه به بعضي مقدمات و مراتب عرفان اشاره شود:
1. مرتبه تجليه: سالک کوي دوست «حق سبحانه» در مرحله اول با مراقبت کامل و عمل به ظواهر شرع مقدس و انجام بايدها (واجبات و مستحبات) و پرهيز از نبايدها (محرمات و مکروهات) شرعي، طهارت ظاهري و روحي و تسليم در برابر خواست‌هاي حق را در خود ايجاد مي‌کند.
2. مرتبه تخليه: در مرحله دوم، تلاش مي‌کند که تمام صفات ناپسند فردي و اجتماعي مانند حسادت، تکبر، حرص، غيبت، عجب، دروغ، بد زباني، و ساير صفات ناپسند که در کتاب‌ها اخلاقي مانند معراج سعادت، به طور مبسوط آمده و هر کدام مانع بزرگ بر سر راه تکامل انساني است بايد خود را از آنها پاکيزه کند.
3. مرتبه تحليه: پس از رفع موانع و تخليّه کامل نفوس از رذايل اخلاقي سعي بايد کرد که خود را به زيور صفات پسنديده و اخلاق فردي و اجتماعي اسلام آراسته نموده، و اين کار در درمان روح، نقش غذا و داروي تقويت را در درمان بيماري جسماني دارد که باعث سرعت و بازگشت سلامت مي‌شود. بعد از عبور از اين مراحل صفاي باطن و نورانيت قلب براي انسان سالک پديد مي‌آيد و او در وجود خويش جذبه محبت حق را احساس مي‌کند و باعث گرايش‌هاي شديد به عالم حقيقت و کم شدن تمايلات نشئه دنيا مي‌شود، و به تدريج اين محبت بيشتر مي‌گردد، آتش عشق الهي در روح انسان روشن مي‌شود و سالک به مقام فناي الهي بار مي‌يابد که آن نيز سه درجه دارد:
الف. فناي در افعال: سالک در اين مقام همه ‌قدرت‌ها و علل و عوامل موثر را در برابر اراده حق سبحانه بي‌تأثير ديده و حقيقت معناي لا حول و لا قوه الا بالله، براي او تجلي مي‌کند به گونه‌اي که از هيچ کس جز حق پروا نداشته و به هيچ چيزي جز حق اميدوار نيست.
ب. فناي در صفات: سالک در اين مقام عالم را با تمام اوصاف و کمالات و آثار و جلوه‌هاي وجودي که دارد، مظهر حق دانسته و تجلي جمال زيباي دوست مي‌بيند، ‌لذا گفته‌اند:
بدريا بنگرم دريا تو بينم
به صحرا بنگرم صحرا تو بينم
به هر جا بنگرم کوه و در و دشت
جمال چهره زيبا تو بينم
ج. فناي در ذات: سالک در اين مقام همه اسماء و صفات حق را مستهلک در ذات احديت يافته و به جز ذات احدي، هيچ گونه هستي‌اي در روح او باقي نمي‌ماند و حقيقت آيه: «لمن الملک اليوم، لله الواحد القهّار» براي او تجلي مي‌کند. بحث تجلي و ظهور مربوط به عرفان نظري است. اهل معرفت بر اين اعتقاداند که ذات الهي شخص وجود و وجود شخصي بي نهايت هستي است و آنچه از خلق مي شناسيم، همه تجليات و مظاهر و تعينات ذات احدي وجود است.
براي مطالعه در اين خصوص به کتاب تجلي و ظهور در عرفان نظري نوشته سعيد رحيميان چاپ دفتر تبليغات اسلامي حوزه مراجعه کنيد.
براى اطلاع بيشتر مى‏توانيد به كتاب‏هاى ذيل مراجعه نماييد: 1 مقدمه‏اى بر عرفان و تصوف دكتر سجادى 2 برنامه سلوك در نامه‏هاى سالكان نشر دارلفكر 3 عرفان نظرى دكتر يحيى يثربى 4 نفحات الانس احمد حاجى 5 الحمات و العرفان آية‏الله جوادى آملى 6 عارف و صوفى چه مى‏گويد جواد تهرانى
در زمينه عرفان عملي مطالعه کتابهاي زير مفيد خواهد بود:
1- آداب الصلوة , امام خمينى
2- چهل حديث ,امام خمينى
3- المراقبات , ميرزا جواد ملکى تبريزى
4- اسرار الصلوة , ميرزا جواد ملکى تبريزى
5- رساله لقاءالله , ميرزا جواد ملکى تبريزى
6- رساله لب اللباب , علامه طهرانى
7- رساله سير و سلوک بحرالعلوم
8- سير و سلوک , يک بانوى ايرانى (مجتهده امين)
9- اسرار عبادات , آيت‏اللّه‏جوادى آملى
10- عرفان اسلامى , شهيد مطهرى
11- نامه‏ها و برنامه‏ها , حسن زاده آملى
12- در آسمان معرفت , حسن زاده آملى

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <br> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
لطفا کد تصویری زیر را وارد نمایید (استفاده از این کد برای جلوگیری از ورود اسپم ها می باشد)
1 + 1 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .